Full text of "Commentatio philosophico-literaria in Librum qui inter hippocraticos exstat ΠΕΡΙ ΦΥΣΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ quam...pro gradu Doctoratus...submittit Aemilius Janus Guilielmus von Baumhauer"

See other formats

COMMENTATIO PHILOSOPHICO-IITERARIA 


LIBRUM QUI INTER HIPPOCRATICOS 
EXSTAT 


nEPi $Y2io2 ’AN0PnnoY. 






COMMEITATIO PHIlOSOPniCO-lITERARIA 


Ilf 

LIBRUM QUI INTER HIPPOCRATICOS 
EXSTAT 

nEPi <i>T2io2 'ANGPnnor, 

ANUnJBNTE SUMMO NUMINE, 

EX ADCTORITATE RECTORIS MAGNIFICI 


GOnXTBLZZ ADUZAXrZ BEEGSMA» 



IN ACA.DEMIA. RHENO-TRAJECTINA, 


RITE AC LEGITIME CONSEQUENDIS, 

FUBLICO AC SOLEMNX EXAMINI SUBMITTIT 

AEIillUCS JASCS fiUlllELMUS von BADMHAUER, 

Bruxelhnsis. 

A. D. II. M. MALI, A. MDCCCXLIII, HORA XI EI DIMIDIA. 


SrajMlt ait JSIjfnum, 
ivris MANDAVIT NT. Tou der IVOSiDE. 


UDCCCXLIII. 



PARENTIBUS 

OPTIMIS CARISSIMIS 


SACRUM. 







PRAEFATIO, 


hujus qualiscunque dissertationis argu¬ 
mentum mirentur lectores , quaedam de ^us 
conscribendae opportunitate praemonenda haud 
alienum duxi. Quum a juvenili inde aetate na^ 
turae studium mihi in deliciis esset. Pater vero 
Carissimus continenter adhortaretur ne antiqua¬ 
rum literarum studium negligerem, eo luhentius 
illius monitis obtemperavi, quod ex earum stu¬ 
dio discere cupiebam quid antiqui in natura 
investiganda profecissent; historia enim, quam 
verissime dixit CiCERO testem temporum, lucem 
veritatis, nuntiam vetustatis , ut in quaque disci¬ 
plina , sic in naturae quoque studio maximi 
semper erit momenti. 

Quum igitur mihi summos in literis hono¬ 
res ambienti specimen aliquod studiorum con¬ 
scribendum esset, Carissimi, eheu morte erep¬ 
ti , praeceptoris Heusdii monitorum memor , 
Hippocratici alicujus libri expositionem pro dis¬ 
sertationis argumento capere statui. Quum 
vero ex tanta librorum copia dubius haererem 


quemnam eligerem adii dilectissimum praecep¬ 
torem Karsten , cui Hevsdii provinciam man¬ 
datam esse gaudemus , quem de conscribenda 
dissertatione consulenti , tantum aberat ut auxi¬ 
lium denegaret^ ut ultro mihi argumenta quae¬ 
dam traderet^ in quibus vires meas qualescun¬ 
que periclitarer^ e quibus^ quoniam Hierarum 
antiquarum studio medicinae studium adjungere 
placuerat, illud maxime arrisit, quod Hippo¬ 
cratis, medicorum parentis, de natura hominis 
explicaret sententias, quas, quum in libro nspi 
fvciog avBfxbmv , qui inter Hippoeraticos exstat, 
expositas invenire putabam , in hunc librum 
commentationem scribere mihi proposui. En igi¬ 
tur hujus qualiscunque speciminis conscribendi 
opportunitatem. Multa profecto in hocce tironis 
opere sunt minus accurate exposita; lector vero 
benevolus tribuat ea tum juvenili aetati, tum 
argumenti difficultati, atque eo magis veniam me 
accepturum confido recordans Quihctiliani dic¬ 
tum : » Fructum studiorum viridem et adhuc 

dulcem promi decet, dum et veniae spes est, et 
paratus favor, et audere non dedecet: et , si 
quid desit opeii, supplet aetas : et, si quae sint 
dicta juveniliter, pro indole accipiuntur.” 

Sed jam eo pervenit oratio quo inde ab initio 
tendebat, ut eos , qui de me adeo meriti sunt, 
pro benffciis gratias agam. Quem vero prius 
compellem quam te. Pater Carissime, nam, si 
aliquos in his studiis progressus fecerim, hoc 


IX 


Tibi imprimis me debere lubens et ex animo 
profiteor; semper enim egregius mihi exstitisti 
studiorum dux, qui, quum ipse medicinae disci¬ 
plinam elegissem, cui operam navarem, mihi 
auctor fuisti, ne literarum studium negligerem, 
quippe quod omni homini decori esse judicares , 
Ciceronis dicti memor: » Studia literarum ado- 
lescentiam alunt, senectutem oblectant, secundas 
res ornant, adversis perfugium et solatium prae¬ 
bent’*. Pro tot igitur tantisque beneficiis grati 
filii debitas accipe gratias. 

Quem vero Pater in me excitavit studiorum 
ardorem , aluerunt Praeceptores optimi atque 
eruditissimi, quorum curae me commisit, quibus, 
pro omnibus tam publica quam nonnullorum pri¬ 
vata etiam institutione in me collutis beneficiis, 
hac opportunitate pio me animo publice gra¬ 
tias agere posse admodum gaudeo. Doctiores 
sane multos habebitis discipulos, gratiorem au¬ 
tem nemmenu 

In Literis ergo qui mihi duces atque auspices 
obtigistis, gratias meas accipite VV. CC. rjN 
Goudoefer, Promotor aestumatissime, et Kar- 
STEN , in Philosophia Theoretica Cl. ScBROE- 
DER, in Chemicis atque Physicis W. CC. DE 
Fremert, fxn Rees atque Mulder, in Medicis 
VF. CC. SuERMBN, ScBROEDER FJN DER KOLE, 
Loncq , atque Doct. MfJLDER , in hac Academia 
Chirurgiae atque Artis Obstetriciae Lector eru¬ 
ditissime , quorum in me merita ut penitus 



X 

agnosco, ita longo extollere praeconio tam mea 
juventics quam vestra me vetat modestia. 

Vobis autem. Sodales amicissimi, nondum va¬ 
ledico , nam alia adhuc studia me apud vos reti¬ 
nent ; liceat tamen hoc loco publice profiteri 
quam grata Vestra amicitia mihi semper fuerit. 
Multi jam eorum quibuscum hoc stadium ingres¬ 
sus sum ad calcem pervenerunt, qui superestis 
ut me eadem amicitia prosequi pergatis, etiam 
atque, etiam rogo. Hoc equidem sancte promitto 
me semper quidquid possum facturum , ut ea 
dignum me praestem ! 

Scripsi TRAJECTI AS RHENUM 
m. Aprili msccczuii. 


§ § ^ 




Pag. 

PBOOEMIUM.1. 

PARS PRIOR. 

SENTENTIAE PHU.OSOVBOROI QUI ANTE HIPPOCRATEM VIXE- 
RENT, DE UNIVERSI NATURA, ET PRAECIPUE, DE 
NATURA HOMINIS.3. 

SECTIO PRIMA. 

DE PHILOSOPHIS JONICIS. 

CAPUT I. 

DE JONICIS VETERIORIBUS. 

Thalete . 8. 

Anaximandro .6. 

Anaximene .7. 

Diogene Apolloniata . 8. 

CAPUT II, 

DE JONICIS RECENTIORIBUS. 

§ 3. De Heraclito. . .10. 

g 6. De Empedocle . . .11. 

g 7. De Anaxagora .IC. 

g 8. De Archelao .18. 

g 9. De Leucippo et Democrito .19. 













XII 

Pag. 

SECTIO ALTERA. 

DE PHILOSOPHIS ITALICIS. 

CAPUT I. 

DE PYTHAGOREIS.23* 

CAPUT II. 

DE ALCSIAEONE.30. 

CAPUT IU. 

DE ELEATICIS. 

§ 1. De Xenophane . 33. 

§ 2. De Parmenide . 36. 

S 3. De Zenone et Melisso . 41. 

PARS ALTERA. 

SECTIO PRIMA. 

DOCTRINA HIPPOCRATIS BT HIPPOCRATICORUSI DE NATURA 
DNITERSI, BT PRAECIPUE, DE NATURA HOMINIS. 43. 

§ 1. De Hippocratis vita et studiis . 46. 

§ 2. De doctrina Hippocratica . 48. 

SECTIO SECUNDA. 

DE SCRIPTIS HIPPOCRATICIS BT LIBRO DE NATURA HOMINIS. 37. 

nEPi $T2i02 ’AN0Pimor. 

Caput I. Hominis naturam non esse simplicem, sed 
compositam, demonstratur .'. 72. 

Caput U. Quid de hominis ortu et interitu statuen¬ 
dum sit, exponitur . 88. 

Caput III. Quid sanitas, quid morbi sint, exploratur, 96. 











xiir 

Pag. 


Caput IV. nominem e sanguine, pituita, bile flava et 
bile atra constare, demonstratur .102. 

Caput V. Quomodo diversi humores variis anni tem¬ 
pestatibus sese habeant, easponitur .116. 

Caput VI. Quae sit anni tempestatum in morbos actio, 
et quid medico faciendum sit, exponitur .128. 






Illud ante omnia dicendum est, opiniones veterum parum 
exactas esse et rudes. Circa verum adhuc errabatur. Nova 
omnia erant primo tentantibus, post eadem illa limata sunt; 
et si quid inventum est, illis nihilominus referri debet ac¬ 
ceptum. Magni animi res fuit rerum naturae latebras di¬ 
movere, nec contentum exteriori ejus conspectu introspicere 
et in deorum secreta descendere. Plurimum ad invenien¬ 
dum contulit, qui speravit posse reperiri. Cum excusatione 
itaque veteres audiendi sunt. Nulla res consummata est, 
dum incipit. Nec in hac tantum re omnium maxima atque 
involutissima, in qua, etiam cum multum actum erit, omnis 
tamen aetas quod agat, inveniet; sed in omni alio negotio 
longe semper a perfecto fuere principia. 

Senec. Qmest. Nat. L. VI. C. 8. 




^vDoemiunt 


C^uum ad antiquitatis aliquod monumentum, de 
cujus origine et auctoritate dubitetur, illustrandum 
necesse sit et aetatem illius explorare et doctrinae 
fontes , unde illud fluxerit, diligentius persequi, 
ego, quum mihi proposuissem in librum Hip- 
pocraticum de ISulura Hominis inquirere, con¬ 
sentaneum duxi a veteriorum philosophorum, qui 
ante Hippocratem \ixissent, placitis ordiri 
eaque accuratius indagare. Hac enim via existi¬ 
mabam fore ut sponte deducerer ad illam aeta¬ 
tem , qua tales doctrina fecisset progressus, quales 
in libro illo de Hominis Natura agnoscimus. Ita¬ 
que quum hujus libri scriptor, quisquis est, 
tam bonae valetudinis quam morborum caussas 
exploret, antiquiorum de eodem argumento sen¬ 
tentias cognoscere statui atque, ut recte apud 


2 


Platonem dicit Hippocrates: uhSi ncpt ffco- 
fi«TOS Xoyou xatavo^ffat Svvazov etvai, dvcv Tn( 

Tou oXou f vasus ^ ita illorum de humana natura 
opiniones intelligi non posse jjutabain, nisi eo¬ 
rundem de Universi natura placita attingerem. 

Antiquissima scilicet philosophia erat admodum 
vaga et infinita. Versabatur in cognoscendis gen¬ 
tium et populorum moribus, gestis, institutis, in 
explorando tertarum regionumque situ, in con¬ 
templando siderum motu, in indagandis mundi 
principiis. In liac tamen rerum varietate unum 
illud praecipue tenebat philosophorum mentes, 
naturae contemplatio, ut rerum naturalium caussas 
perscrutarentur, quarum quo quaeque occultior 
esset, eo studiosius ejus investigabant naturam. 
Itaque indagarunt tum animalium, plantarum, la¬ 
pidum naturam, tum universi mundi originem, 
primordia caussasque quibus orta essent omnia et 
quibus continerentur. Tum quaesiverunt quoifue 
abditas caussas et ptincipia e quibus nostra cor¬ 
pora constent; quid secunda, quid adversa va¬ 
letudo sit ; remedia denique, quibus corporis 
molestiae tolli et integritas servari aut restitui 
posset. ,, Primo ita medendi scientia sapientiae 
,, pars habebatur, ut et morborum curatio et 
„ rerum naturae contemplatio sub iisdem auctoribus 
„ nata sit (').” 


(') Ccis. praef. L. i. 


PARS PRIOR. 


SENTENTIAE PHILOSOPHORUM QCI ANTE HIPPOCRATEJI 
VIXERUNT, DE UNIFERSI EATVRA , ET PRAE¬ 
CIPUE, DE WAIURA HOMINIS. 


Aoxec Sk i fvan xai q ouffta n twv 
tfiati ovrtav svioi{ slvai ri 7r/swT0v 
'UTroxst^nov ixAsxa. 

Arist. JHetaph. I, 3. 


0™nes qui ante Hippocratem vixerunt 
philosophi merito Physici nominati sunt, quippe 
quorum philosophia universe de Natura agit; 
quae autem horum nonnulli de moribus philoso¬ 
phati sunt, perpauca et exigui admodum sunt 
momenti. Physicos autem illos quum vulgo in 
Ionicam et Italicam scholam (quarum haec tam 
Pythagoreos quam Eleaticos complectitur) 
distribuunt, nos quoque hanc divisionem tenen¬ 
dam duximus, quum in utraque illarum sectarum 
quasi expressam cernamus effigiem populorum apud 
quos floruere: in altera Jonum, in altera Do- 




4 


riensium ingenium eluceat. Vere igitur dixit 
Boeckhius (*); „ Die Philosophie eines Volkes 
,, ist nichts Anderes, ais das eigenthiimliche Er- 
,, kenuen desselben, welches in den tiefsten und 
ausgezeichnetsten Denkern sich selbst begriifen 
,, hat, und sich klar geworden ist, wahrend es 
„ in den Uebrigen bewustlos wiikt und schafft.” 

Jonicorum philosophorum maxime proprium 
fuit ut in contemplanda rerum natura investigarent 
materiem mundi viresque, unde et per quas omnia 
exorta et variis deinde modis et figuris essent ef¬ 
fecta. Pythagorei praecipue attenderunt rerum 
formam, numeros et harmoniam quibus tam sin¬ 
gulae res quam universus mundus continerentur. 
Eleatici denique cognitionem posuerunt in re ab 
omni sensuum perceptione et naturae vicissitudine 
libera, in ente , quod aeternum suique semper 
simile, mente sola posset cognosci. 


(‘) PUhl. p. 39. 


SECTIO PRIMA< 


Mtm PHILOSOPHIS aONICIS. 


J, 

DE JONICIS VETEBIOBIBUS. 

§ 1. De Thalele. 

Jonicorum princeps fuit TAa/e^ Milesius, unus 
e septem sapientibus, ab Aristotele (') (jJiXouo 
yia? Twv «itjmi/ dp^rtyoi;, aStrabone(*) 

0 TrpwTo; (fiiaiokoyiai ap|«s iv Tolq EXXjjat praedica¬ 
tus. Hic Orphei et Homeri instar, qui T«0uv 
et 'iixEavov omnibus rebus originem dedisse fin¬ 
xerunt, Aquam omnium rerum principium statuit; 
ex aqua igitur oriri omnia et in aquam resolvi : 
cujus placiti etsi rationem non explicuisse videtur, 
probabile tamen, illum eo argumento ductum esse, 
ut opinatur Aristoteles, quia omnium animalium 
principium sit semen, quod humidum est natura; 

(‘) I. 3. 

(•) jRenim Geogr. L. XIV. 



tum quia stirpes omnes humore alantur, eoque 
deficiente exarescant; denique quia solis et reli¬ 
quorum siderum ignis totusque adeo mundus hu- 
midis vaporibus ali videatur. 

Quomodo porro ex aqua Thales omnem rerum 
creationem deduxerit, ipse non diserte explicuit. 
Itaque conjectura tantum colligere possumus pro¬ 
babile ei visum esse, extenuatione (xpoudcei) ex 
aqua aerem, ex aere ignem, condensatione (ttux- 
vuxjsi) vicissim ex aqua terram ortam esse; ut 
terra sit veluli faex aquae, tenuior vero aquae 
pars aer, tenuissima ignis sit habenda. 

Motus caussam utrum materiae innatam et in¬ 
haerentem, an a divina mente deductam credide¬ 
rit , non diserte explicuisse, sed poetice potius 
significasse videtur, dicens, omnia esse plena De¬ 
orum -KkripTn Qem), quod hunc sensum 

videtur habere: omnia mundi corpora omnesque 
naturae res quasi anima et vigore divino esse prae¬ 
dita. 


§ 2, De Anaximandro. 

Anaximander Milesius, Thaletis auditor, re¬ 
rum principium dixit infinitum («ireipov), hoc est, 
naturam ingenitam et immortalem, nullis ter¬ 
minis circumscriptam, sed tam temporis quam 
spatii ratione infinitam. Hoc infinitum continebat 
semina omnium rerum duvafxet, non vero ivspysla, 
sicut ovum omnes avis partes continet ita, ut 


7 


ex ovo oriii possint, boa tamea reapse in eo 
insint. Naturam ejus y quam divinam vacavit, 
tenuiorem aqua , aere crassiorem intellexit * ex 
qua non mutatione,'sed discretione (^taupiosi roC 
«TOipou) omnia nata esse, duabus viribus contrariis 
(T«r? evavtioTyim), quas calidum et fricjidum dixit, 
et quarum rarefactionc et condensatione omnia orta 
esse voluit ('). Tali ergo modo terram, aquam, 
acrem, aetliera, et omnia naturae corpora exstitisse 
credidit (-). 

Generationem rerum fieri docuit maxime vi ca¬ 
loris , qui omnia alat. Principio rerum finxit 
naturam bunc generandi ordinem secutam esSe; 
exstitisse ])rimum plantas, deinde bestias, omnium 
postremum hominem , ita ut a minus perfecto ad 
perfectissimum procederet (’). Hinc explican¬ 
dum est, quod credidisse traditur, homines princi¬ 
pio piscibus fuisse innatos , deinde , postquam nu¬ 
triti essent et se tuendi facultatem accepissent, in 
terram fuisse ejectos (*). 

§ 3. De Anaximene. 

Anaximenes Milesius, Anaximandri auditor vel 

('} Ari st. Phys. Ause. I. 3. Plut. ap. Etiscb. I. 8. 

(*) Simpl. Phys. fol. 0. a. Theophr. ap. Simpl. ibiJ. 
fol. 6. b. Ari st. Phys. Ut. 4. 

(*) Plut. de Plac. Phil. V. 19. ap Euseb. Pr. Ev. I. 8. 

(*) Plut. Sympos. VIII. 8. 


8 

familiaris aerem infinitum posuit rerum prin¬ 
cipium, ex eo omnia oriri et in eum rursus re¬ 
solvi. Conjunxit ergo quodammodo quae statuerant 
Thales et Anaximander. 

Aerem autem censuit principem in mundo tenere 
locum , quoniam ut in homine anima, sic in i’e- 
rum natura spiritus et aer omnia moveant et re¬ 
gant. Dixit hunc esse emlloiuTov, ad quasvis mu¬ 
tationes subeundas aptum ('), primusque diserte 
docuit, ex aere diversa nasci elementa tipaiuiasi et 
mxvuaei , idque tali exemplo declaravit. Aeris 
partes contractas dixit esse frigidas, diffusas vero 
calidas, unde fieri, ut homo ex ore emittat modo 
calidum spiritum, modo frigidum : frigidum, 
quando contractis labiis emissus aer condensetur; 
calidum, si aperto ore diffusus effletur (’). 

§ 4. De Diogene Apolloniata. 

Diogenes Apolloniates, Anaximenis auditor, 
librum scripsisse fertur TOpi (piiasMi, cujus frag¬ 
menta nonnulla nobis servavit Simplicius, unde 
apparet illum non nova rerum principia excogi¬ 
tasse , sed veterioi’a clarius exposuisse. Principium 
necessario Unum esse oportei-e demonstravit eo 
quod contendebat, nec agere, nec pali aliquid 

(*) Ari st. Meiaph. I. 3, Plut. de Plac. Phil. L 3. 

{•) Plut* de Primo Frig. C. 7. 


9 

posse, nisi omnia ex uno facta sint {’). Porro 
aerem dixit omnium principium, quia aer ut 
natura tenuissimus facillime in varias mutari queat 
formas , et quia animata et inanimata omnia aere 
sustententur; quod luculenter apparet ex ipsius 
verbis: «utoU (scii, rou aepo;) yap pot rouzou Sonki 
edoi eTvMy xai ini nav ccfTyQcu xai nxvza SiazMvai 
xai iv navzi iviivai , x«t iezi firM h ozi imi nezi^^i 
zoizou (■). 

Porro nerem dixit esse calidum et frigidum, sic¬ 
cum et hiimidum, ergo ndkvzponov , ex eoque 
explicuit varias omnium rerum formas. Bestias ex 
aere crassiore et frigidiore, animas e calidiore ex¬ 
stitisse. Quadrupedes, quod proni incedant, cras¬ 
siorem spiritum ducere ideoque hebetiores esse; 
aves vero, loca celsa habitantes, puriorem haurire 
aerem ideoque agiliores esse natura. 

(') Arist. do Gcn. et Corr. I, 6. Theophr.de sensu 39. 

Panzcrbictcr fr. 6. p. 62. 


2 


IK 


DE JONICIS RECENTIORIBUS. 

§ 5. De HeraclUo. 

Heraclitus Fjphesius quamvis a nonnullis 
in Eleaticis numeratur, tamen propter doctrinae 
simililiiclinem in Jonicis potius censendus videtur. 
Hic quoque librum composuit nepl fvaean; inscriptum, 
cui recentiores Mowwv nomen dedisse videntur, ob 
cujus libri obscuritatem ipse 6 axorsivog cognomina¬ 
tus est. In ejus philosophia haec duo sunt pla¬ 
cita primaria. Unum; omnia fluxu agitari per¬ 
petuo , TtctvTa oiiSev piveiv ('): unde 

Heracliti sectatores festive oi feovres vocantur a 
Platone (*). Alterum: universum ^ne contineri, 
6 xdffpo; «v xai eauv xai laxat uup dsl^mv dizzi— 
fievov ixizpa xai «notj^evvvpxvcv pizpa (“). Utroque 
placito pulcerrime adumbratam videmus speciem 
continuae nec unquam interruptae agitationis, 
qua vita et natma omnium rerum totiusque mundi 

(‘) Plato. Cralyl. 402. A 

(S) Thcaet. 131. 

0 Clemens Alex. Slromat. L. V. p. 899. 


II 


continJtnr. Idem vero jam ante Heraclitum do~ 
euisse Elothalem, Medicum Coum, refert Jam- 
bl icbus (‘). Non autem Cous ille materiae essen¬ 
tiam accuratius definivit. 

Ignis autem elementum, quod statuit Heraclitus , 
erat aeternum, omnium «(T!U|:raTWT«TOV, quo intel¬ 
lexit candorem quendam igneum sive vaporem; 
unde faetum est ut nonnulli putaverint, Heraclitum 
rerum principium statuisse animam (’). Illius autem 
perpetua agitatione (rponn) oriri dixit aquam, ex 
hac terram, ex hujus rursus conversione aquam, 
ex aqua ignem ; quocirca duplicem et reciprocum 
voluit esse motum, quem dixit riiv o^iv xm xxl xxzo). 
Movendi principium dixit discordiam , epeJa sive 
TrdXepov , qui omnium rerum pater ab eo vocatur 
quippe quum discordia concentus et harmonia 
omnium partium elBciantur. 

§ 6. De Empedocle. 

Ad quamnam philosophorum familiam Empedo~ 
des Agrigentinus referendus sit, multum discep- 
• tatum est, quippe qui adolescens cum Pythagoreis , 
dein cum Eleaticis, tandem cum Jonicis versatus, 
ex illorum omnium doctrina quaedam delibaverit. 
Ac nulli quidem sectae Empedoclem se addixisse, 
neque vero ex aliena tantum doctrina sapuisse, 

(') nt. Pyth. 34. 

(*) Arist. de Anima. I. 2. 


1-2 


sed sapientiam suam ex augustiowbus Ibnlibus, ex 
ipsa scilicet natura, hausisse merito statui potest. 
Quum tamen, uti videbimus, Empedoclis phjsici 
multis in partibus Jonicorum doctrinam referant, 
tuto eum inter Jonicos collocari posse duximus. 

Quemadmodum ipse ingenio erat TtsiriTwo?, sio 
quocfue ejus phjsica multa continet poetica. Prae¬ 
ter alia scripsit carmen nspi yuacw;, c(uod com¬ 
plectitur tam phjsica, quam metaphjsica , sive 
tam. occultarum rerum quam adspectabilium ex¬ 
plicationem. Intres libros divisum fuisse hoc car¬ 
men refert Suidas ('), quorum primus naturae 
elementa, vires motusque, universi fabricationem 
et rerum ortum exposuit: secundus singularum 
rerum et animantum, hominum praesertim, na¬ 
turam et conditionem complexus est; ierlius 
denique de Diis rebusque divinis egit. 

Summa Empedocleae philosophiae huc redit: 
statuit unum et summum omnium principium, 
globi instar perfectum, cfoupov ab ipso nomina¬ 
tum : ex hae natura deinde quatuor exstitisse 
rerum elementa, aquam, aerem, terram,ig7iem, 
quae his signiGcat versibus: 

ToVffapa Twv TtavTwv ptJwptscTa TrpwTov azoue' 

Zeu; apyis 'Hp« ve fipia^to;, «(f 'AiiJwveuf' 

N«(7Ttj Saxpviciiiid. r, £7rjxpouvwpia jSporjiov (*). 

Jovem dicit ignem sive aetheremi Junonem ae- 

(*) Suid. s. V. E[iT:iSo'Ayi(. 

(*} limpeJ. YS. 35-37. edit, S. Karsten. 


n 

rem, qiio spectat epitheton cpBpicj^ioi, quia aer 
maxime vitam sustentat; Aido?ieus sive Pluto 
terra dicitur, Neslis denique sive Pronerpina est 
aqua, mortalia fonte suo liumectans, quod signi¬ 
ficat Nestin esse aquarum fontem. 

Quomodo vero ex uno illo quatuor exstiterint 
elementa, atque utrum horum natura prius fuerit, 
sphaera an quatuor elementa , Empedocli ipsi non 
clarum fuit, uti jam ab Aristotele (')-animad¬ 
versum est. Illud vero constat, Empedoclem pri¬ 
mum fuisse qui elementa hacc quatuor in philo¬ 
sophiam induxerit, ut testatur idem (*). 

Statuit porro haec elementa varie et misceri 
inter se et rursus dissipari, cujus duplicis actionis 
duas fecit caussas: Tr,v filtctv sive 'Afpo^tTriv , 
qua ex pluribus unum, et to vehco; sive epl^a. , 
qua ex uno plura fierent, quod placitum sie 
effatur: 

“A\1ozs /ih fdoTVTt avvspj^ofisv elc ev «Trovra , 

"AXkoTS S'au exxma fopsuptsva vsixso; (®). 
et vitae, et mortis 

caussam esse voluit, quamquam proprie quidem 
neque ortum vitae neque interitum admisit: nam¬ 
que, ut dicit: 

yufft; ouSevo; sariv dnaurtav 
©vijTwv , ou^e' Ti; ou^opsvou Ooaidxoio xektux-h , 

'AWo, ftovov T£ StiXkaZii re ptysvrwv (*). 

(’) De Gen. et Corr. I. 8. 

P) metaph. I. 4. 

(’) Vs. 94—93. 

{') Vs, 77-79. 


14 


Ad rationem deiii et viam explicandam, qua 
elementa in se invicem agant, adhibuit tum meatus 
quosdam sive Ttopou;, tum fluxus sive amoiod^ , 
quibus corpora et corporum elementa mutuo inter 
se commeent (’). Indidit tandem elementis varias 
et oppositas qualitates, natura ipsis inhaerentes, ut 
calidum frigidum, aridum humiduni, molle durum, 
leve grave, nigrum album, dulce acerbum, alia. 
Igni tribuit calidum et album sive candidum : aquae 
nigrum et frigidum: terrae durum et grave: aeri, 
ut videtur, leve et molle. Qualitatum vero ha¬ 
rum , quamquam eas non admodum accurate de¬ 
scripsit , pi’aecipuas retulisse videtur ad paria 
haecce : siccum humidum , caluhvm frigidum (*). 

Hac ratione e quatuor illis principiis mundi 
ortum explicuit; finxit varias et diversas elemento¬ 
rum partes inter se fuisse confusas; dein similia 
appetivisse similia (t 6 opoiov ifieaSai Toy op-oiou), 
eoque pacto exstitisse primarias mundi partes et 
corpora e quibus dein res cunctas esse generatas ; 
ex terra, igne, aqua et aere ortas esse primum 
plantas , tum animalia , tandem homines ; et initio 
quidem simulacra qnaedam hominum prodiisse, 
omnes ejusdem sexus, postea demum diversum se¬ 
xum casu exstitisse (^). De humana natura et 
corporis fabrica haec praecipue memoranda. Car¬ 
nes e terrae, ignis, aquae et aeris aequalibus 

(*) S. Karstcn: Emped. p. 398, 

P) Id. I. 1. p. 340, 
p) Id. 1. I, p. 443. 


15 


porlionibus censuit esse conflatas, ex his sangui¬ 
nem generari caeterasque carnis provenire partes. 
Tendines praeter pares ignis et terrae portiones 
duplam aquae continere eosque expositos aeri, 
igneis exhalantibus particulis, obdurescere, quo 
pacto hominum ungues et bestiarum ungulas 
formari. Sudorem denique et lacrimas mixtis 
inter se quatuor ignis terraeqiie partibus, una 
aquae et aSiis constare (‘). Ossa contra binis 
terrae et aquae, quatuor ignis partibus (*). Hae 
autem elementorum portiones si in aliqua corporis 
parte minuantur, turbato ordine qui inter ipsas 
naturae lege constitutus erat, omnia quasi naturae 
instinctu duci atque cogi, ut perditas illas quo¬ 
cunque modo moleculas reparent: hinc ciborum 
appetitum esse derivandum: horum vero partes 
similes valere ad alendas partes similes corporis. 

Voluptatem porro oriri , si res nos moveant 
naturae nostrae convenientes; dolorem vero afferre, 
res naturae contrarias, quibus corporum concentus 
turbetur. Mortem tandem esse totam dissipationem 
igneae partis elementorum, e quibus hominis com¬ 
pages constituta est; somnum vero modicam dissi¬ 
pationem : somnum ergo efllci sanguinis aliqua 
refrigeratione, tota vero mortem; atque ut vitam 
et vigorem contineri censuit diversis corporis par¬ 
tibus et elementis Amicitia junctis apteque sociatis, 

(>) Plut. de Plac. Phil. V. 22. 

(*) S. Karsten; 1. 1. p. 4S1. 


16 


sic iisdem Discordia turbatis ac divulsis aegritudi¬ 
nes, morbos, denique mortem pari ('), 

§ 7. De Anaxagora, 

Anaxagoras Clazomenius Empedocle fuit, judice 
Aristotele ('), 59X1x1« Tiporepo;, xotq de epyon; vuzepog 

h. e. aetate prior, doctrina serior atque maturior, 
quamobrem hunc illi tribuimus locum. 

Placita exposuit libro mpi (fvasaq inscripto, cujus 
exordium exstat. Ex Diog. Laert. vero loco 
Jldvza, 'jnpr,p.c>.za. «v opoH. eira vovi sXScbv avza dts— 
x&'afi>jc7e (“), summa Anaxagoreae doctrinae de re¬ 
rum natura elBcI potest. 

Elementa naturae secundum Anaxagoram vulgo 
dicuntur ra o/zoiopsoT] , sive 59 6[ioiop.ip£ia , quae 
constat partibus similibus, b. e. non similibus in¬ 
ter se, ut Cicero (*) dicit, sed quae sint sui 
similes, inter se vero diversae. Statuit nempe, 
V. c. in hominibus, nervos, ossa, carnem, cutem, 
pilos, ungues, non e communi elemento nata 
esse, sed inde ab initio singulorum particulas af¬ 
fuisse, atque quum cibum sumimus, cibi parti¬ 
culas genere varias sese conjungere cum similibus 
particulis nostri coi’poris : haec igitur elementa 

(') Id. I. 1. p. SOI. 

(*) mtaph. I. 3. 

P) II. 6. 

(*) Acad. II. 37. 


17 


jure ohoioiiipYi dici potuere. Num vero Anaxa- 
goras haec elementa, quae anipixxTcc TraVicou xpy]~ 
iyovxa. t^ea; TravToia; xai «^ovd; 

vocat, ipse 6/jioiopp>]appellaverit, an Aristoteli haec 
appellatio tribuenda sit, ut multi (’) probabili 
ratione censent, nos in integro relinquere malu- 

Mundi ortum et habitum talem informavit : 
quum rerum omnium materies indigesta, informis, 
iners, ab aeternitate exstitisset, mundi generandi 
formandique initium factum est eo quod mens 
rudem istam molem impulsu suo agitaret. Quo 
facto, omnia moventur et paullatim secernuntur. 
Primum segregantur aer et aether; densum enim, 
humidum et frigidum deorsum ad terrae locum, 
tenue, siccum et calidum sursum ad aetlieris 
locum moventur. Ita aethei'e et aere sibi opposi¬ 
tis, e nubibus, hoc est, ex aei-e denso, aqua, 
ex aqua terra secernitur, e terra lapides frigore 
concrescunt. Omnes igitur res e particulis quae 
jam aderant commiscentur rursusque dissipantur, 
quamobrem yiyveaQcu propi-ie nihil esse nisi mp,- 
p((r/£a9M , dnoXlvadxi idem quod ^laupiveadai ; 
nam ut initio mundi, ita nunc quoque omnia una 
sunt, nec quidquam augetur nec diminuitur. Caus¬ 
sam morborum acutorum, ut refert Aristoteles (*) 

(•) Scilleierm. , L'eber Diog. Apoll. p. 03. Rillcr. 
Gesch. d. Jon. Phil. p. 211. 

{*) De part. anim. IV. 2. Ed Duval p. 1020. 

3 


18 


bili Anaxagoras tribuit, quae, quum abundet, 
spargatur in pulmonem et venas et costas; quod 
fleri posse negat Aristoteles, quia eadem fere vitia 
iis item accidant animalibus, quae bile carent, 
et quia etiam dissectis corporibus non ita esse 
appareat; quidquid est, baec quae de Anaxagora 
refert Aristoteles, ad Pathologiae historiam magni 
sunt momenti, quia illius doctrinae vetustatem 
probant. 

Physiologica Anaxagorae placita, praeter incerta 
quaedam quae a Censorino memorantur, paucis¬ 
sima tantum nobis servavit Aristoteles, ita ut, ex¬ 
ceptis nonnullis de animalium generatione, nihil 
nobis supersit nisi quod paullo ante de nutritione 
corporis retulimus. 

§ 8. De Archelao. 

Archelaus , sive Atheniensis fuerit sive Milesius, 
Anaxagorae discipulus idemque, ut ferunt, So¬ 
cratis magister, Laertii testimonio (*) primus fuit, 
qui Athenis philosophiam professus et fuaijco? ap¬ 
pellatus est. 

Ejus philosophia a diversis auctoribus varie ex¬ 
ponitur. Seeundum Plutarehum (*) Archelaus, 
Anaximenis instar, ivjmilum aerem pro rerum 
principio habuit. Secundum Simplicium (^) in 

{*) II. 16. 

(*) De Plac. PhU. I. 3. 

(’) In Phys. Arist. p, 6 et 7. 


19 


mum principiis Anaxagoram secutus est. Sto- 
baeo(')vei’o auctore, Archelaus deum dixit aerem 
atque mentem, non vero mentem ipsam per se 
ab omni contagione liberam, sicut praeclare dixe¬ 
rat Anaxagoras. Porro e calore et refrigeratione 
mundum ortum esse eundemque exustione interitu¬ 
rum ex Archelai sententia, idem auctor est. Dixit 
principio, cum terra adhuc caleret, mixtione calidi 
et frigidi animalia omnis generis exstitisse, cuncta 
promiscue eodem victu utentia, e quorum pro¬ 
genie deinde diversa genera tam bestiarum quam 
hominum exstitisse (*). 

§ 9. De Leucippo et Democrito.. 

Uterque Abderites, prior etiam Milesius habi¬ 
tus, ambo sodales, ut refert Aristoteles (’), 
eandem fere amplexi sunt doctrinam. Naturae 
elementa innumera , aeterna , immutabilia , sive 
•parva corpuscula, quas atomos vocant, statuerunt 
x’erum universitatis principia, quae perpetuo motu 
per inhnilum inane agitari censuere (*). Duo 
igitur statuere principia opposita; Lns plenum ac 
solidum, et non ens vacuum et inane: illud con- 

(1) Ect. I. p. 86, 298 et 434 (cd. Uccrcn). 

(*) Diog. Laiirt. V. 42. 

P) Metaph. I, 4. 

{») Ari st. de Coelo. I. 7. Ed Duval I. p. 443. 

Phys. IV. 8. I. p. 358. 

Mefaph. I. 4. II. p. 845. 


20 


lineri atomis^ quas dixerunt partes individuas, non 
parvitate, nihil enim est tam parvum quin dividi 
possit, sed soliditate, quia nullo inani interceptae 
sint. Omnes autem qualitates retulerunt ad haec 
duo genera ; /xeyeQo; mi , magnitudinem et 

formam. Formam quidem statuerunt triplicem: 
differre enim pucrfrw, figura, $i(xOiyfi, ordine et 
TpoTT)?, siVm, sicut A ab N figura, AN ab NA ordine 
Gt z ab N situ differunt. Quae autem sint diversae 
atomorum figurae non descripsit, una tantum 
excepta , ignea, quam dixit esse rotundam, quia 
nihil rotundo velocius ('); caeterum et formas ato¬ 
morum et magnitudines esse infinitas; earum alias 
ob tenuitatem oculis percipi non posse , alias tam 
magnas esse, ut singulae totum mundum compleant. 
His autem addiderunt vacuum, quia, si omnia 
plena essent, putabant nullum posse esse motum, 
sed totum fore solidum. 

Si nil esset, quod inane vacaret , 
Omne foret solidum (*). 

Jam variarum atomorum concretione et separa¬ 
tione omnia orta esse dixit, ignem, aquam, ae¬ 
rem, terram (®), et quae ex his gignuntur omnia, 
quocirca ortum rerum non esse ipsam entis 
sive atomorum mutationem, sed tantum mutationem 
figurae et compositionis. Ortus rerum caussam 

(') Ari st. de Coelo. Ut. 4, 

(*) Lucretius 1. vs. 82. 

(») Diog. L. IX. 48. 


21 


lanJcm Democritus, referente Diogene Laer¬ 
tio (‘), in libro, cui titulus jJLixpi; , 

non principio cuidam superiori, sed certis legibus 
et necessitati tribuit, quas eam credidit habere 
dignitatem, ut varias corporum vires et proprietates 
a varia eorum figura, ordine et positione pendere 
statueret. Satis ex his apparet perperam nonnullos 
Leucippum et Democritum ad Eleaticos retulisse, 
quorum doctrinae plane horum atomisticorum 
doctrina est opposita, nam quum illi unum verum 
ens statuerent, 7ton ens plane tollci'ent, hi et ens 
et non ens statuere. 

De medica Democriti doctrina mirum est nihil 
nobis superesse, quum a Celso (*) una cum Py¬ 
thagora et Empedocle inter sapientiae professores 
medendi scientiae peritissimos recenseatur. 

(>) IX. 4t. 

(S) De Mcd. pracf. p. 2. 



SECTIO ALTERA, 


J»JB PHXLOSOrHIS ITALICIS. 


Mtaliioorum nomine etsi ab A.i*istoteIe (') 
Pythagorei tantum designari solent, seriores ta¬ 
men, ut Diogenes Laertius (*), ad eosdem 
etiam referunt Eleaticos; et merito, quando¬ 
quidem ambae hae sectae ut patria et origine, sic 
etiam ingenio et voluntate sunt inter se similes, 
atque Doriensibus quasi cognatae, Jonicis vero phi¬ 
losophis oppositae. Ambae cum subtiliore rerum 
abstrusarum investigatione conjunxerunt sententi¬ 
arum magnificentiam et vitae severitatem, tam in 
privatorum moribus, quam in civitatum disciplina 
ordinanda conspicuam. In hac tamen similitudine 
ambae multis partibus inter se difiernnt, et suam 
utraque veritatis indagandae naturaeque investi¬ 
gandae secuta est viam. Quamobi-em de utriusque 
sectae doctrina separatim nobis agendum est. 


(•) mtafh. I. 8. 

(•) vm. 


I. 


DB PYTHAGOaKlS. 


Nulla fere antiquiorum pliilosopliorum secta 
tantam celebritatem adepta est, quantam Py¬ 
thagorica Crotonae , Magnae Graeciae urbe, 
condita. Cujus celebritatis caussam si quaerimus, 
plurimum quidem ad hanc contulit ipsius Pytha¬ 
gorae doctrina raorumque gravitas et auctoritas, 
item sodalitii ab illo conditi institutio et fama, quae 
tam in Italia quam Graecia latissime patuit; non 
minus tamen inclaruerunt Pythagorei veritatis in¬ 
vestigatione et placitis quibus naturae principia 
totiusque mundi fabricam et admirabilem rerum 
harmoniam explicare sunt conati. 

Pythagoras ipse utrum scripserit necne du¬ 
bitatum est; ex eo tamen, quod scripta ejus 
nusquam ab Aristotele memorantur, magna cum 
probabilitate efficere possumus, nihil scripti Py- 
thagoram reliquisse. Ejus vei’o placita, sermo¬ 
nibus et disciplina inter sodales ejus propagata et 
aucta, partim fama et voce, partim sequentium 
Pythagoreorum scriptis explicila sunt, quorum e 


24 


fragmentis, quae hodieque feruntur, unius foiu; 
Philolai reliquiae (*) germanam Pythagoreae 
doctrinae formam et colorem referre censentur. 
Ex his igitur, item aliorum qui de Pythagoreis 
retulerunt testimoniis illorum doctrinam bi’eviter 
a<lumbremus. 

Pythagorei res naturae dptSpfs constare statue¬ 
runt, cum in his plura sibi viderentur deprehen¬ 
dere o/roiwfxaTa et quasi simulacra eorum quae 
sunt quaeque fiunt in rerum natura, unde tam 
materiae quam afieetionum et qualitatum originem 
ad numeros retulerunt atque naturae principia e 
numerorum principiis explicari posse censuerunt. 
Sic physice eorum magnam partem numerorum 
ratione et principiis indagandis continetur. Nume¬ 
rorum igitur elementa statuerunt monadem et dy¬ 
adem, quorum alterum unitatis, alterum niultituclinis 
esse principium. Ad haec duo principia retu¬ 
lerunt diversas i-erum formas, sive ad naturam 
sive ad mores pertinentes , praesertim decem illas 
evavTtoT>jTas , finitum infinitum, par impar, dex¬ 
trum sinistrum , lucem tenebras, bonum malum , 
reliquas. E monade et dyade reliquos porro dedu¬ 
xerunt numeros, quorum perfectissimum statuebant 
denarium , , xeTpaxTuv cognominatam , qua 

omnium rerum harmoniam atque ipsius mundi 
ordinem (x6oy.ov) significabant. E nuuicris etiam 

(') Yid. A, Bocckhius, thilolao» des Pijthag. hhren 


25 


corporum drtum derivabant, ftovd^a. habentes instar 
puncti, ^uaiJa instar lineae; ex his oriri planas 
figuras, e planis solidas , ex his corpora et ele¬ 
menta constare (*). Ex elementis, terra , aqua, 
aere et igne, mundum, quem y.6ai>.ov appella¬ 
runt , ortum esse, eumque esse animatum, in- 
telligendi vi praeditum, rotundum; circa mediam 
mundi partem esse terram, quam et ipsam glo¬ 
bosam et i’otundam censuerunt (®). Mundi autem 
conditionem talem sibi informarunt. Aequis par¬ 
tibus x9ff|aM inesse dicebant lucem et tenebras, 
calidum et frigidum, siccum et humidum; ex 
his calore praevalente aestatem, frigore contra 
hiemem effici. Quando opposita haec elementa 
temperie inter se aequata sint, optima anni 
tempora effici: horum illud quod viret veris esse 
tempus, salubri temperie ; quod vero arescit au¬ 
tumnum, anni horam insalubrem. (Jt annum, sic 
diem quoque temperie divisam esse: virere au¬ 
roram , arescere vesperam, quocirca etiam hanc 
insalubriorem esse. Aerem eum, quo terra cir¬ 
cumvolvitur , esse gravem, crassum ac morbidum, et 
quae in eo sint, mortalia esse cuncta. Superiorem 
vero aeris partem semper moveri et puram esse 
atque salubrem, quaeque in eo sint, immortalia 

(‘) Ari st, lUetaph. I. 8. Sext, Emp. Pyrrh, Hyp. HI. 
182 sqq. X. 261 sqq. Jambl. De vit. Pyth. 89. Porphyr. 
De vit. Pyth. 47. Diog. Laert. Via. 28 , 26 , 27. 

(*) Diog. La6rt. VIII. 23. 


4 


26 


atque divina ('). Solem et lunam et reliqua sidera 
deos dixerunt, quoniam calor, qui -vitae fons 
est, in illis superet; homines propter igneum vi¬ 
gorem et coelestem originem diis cognatos esse: 
hinc inter deos et homines esse naturale quoddam 
commercium, qui religionis fons est. Denique 
calorem quasi radium solis per aethera frigidum et 
crassum penetrare, eumque etiam profundissima 
petere atque omnia vita et vigore animare. Vi¬ 
vere enim omne quod caloris sit particeps, quare 
ipsae etiam plantae vivere dicuntur (*). 

Haec de rerum principiis et natura universe; jam 
ad ipsam hominum et animantium naturam acceda¬ 
mus. Ex iis quae de Pythagora refert L a e r t i u s (“) 
discimus, in illius de generatione placitis jam fon¬ 
tem reperiri fluidorum doctrinae, quam infra in 
libro Hippocratico, qui nobis tractandus est, de 
Naiura Hominis totam expositam reperiemus. 
Nam, ut ille prodit, Pythagoras generationem ani¬ 
malium explicans, statuit, xoij anip^ixTOi •jtpoo(pe— 
popivov Tp Tou iyxsfocXoli ix<^P‘X (pitui¬ 

tam) xai vypov (aquam) xai cdpjx. (sanguinem) 
i:poieadai, ex quibus carnem , nervos, ossa , pilos 
tolumque corpus conflari; quae sententia plane 
convenit cum ea, quae in libro Hippocratico trept 


(«) Diog. Lacrl. VIII. 20. 
n Diog. Laiirt. VIII. 27. 
(») 1. I. 28. 


27 


yovUi est exposita, unde fuerunt qui hunc librum 
Pythagorae tribuere mallent (‘). 

Quid de anima statuerit, hoc loco paucis ex¬ 
ponendum f. cum ejus hac de re sententia multa 
contineat, quae ad corporis humani structuram et 
oeconomiam spectent. Anima ighur ei vi¬ 

debatur constare ex aethere partim calido, partim 
frigido, quorum alterum ignem , purum illum, 
aethereumque qui omnibus vitam motumque prae¬ 
beat, sive Deum, alteimm vero aerem vocavit; 
partim igitur divinae naturae consortem, partim e 
materie conflatam statuit animam. Alteram ejus 
partem esse immortalem, quia unde avulsa est, id 
ipsum sit immortale; alteram vero perire; illam 
ratione praeditam corporisque esse veluti reginam, 
hanc et vou et fiupou matrem, illius (ypevds) im¬ 
perio subjectam; illam solis hominibus pi’opriam 
esse, hujus vero caeteros quoque animantes esse 
participes (*); illam per se constare, hanc in¬ 
digere nutrimento idque e sanguine sumere; illam, 
utpote simplicem, forma carere omni, hanc, 
compositam et extensam, hguram imitari cor¬ 
poris , et morte ab hoc solutam per aerem vagari. 
Totam vero animam, tam eam partem quae 
ratione, quam quae cupiditatibus affectibusque 

(*) Kiihn. Dc philosophis ante Hipp. med. cultor, p. 232 
iu Ackcrmann. opusc. ad mcd. hist. 

(») CCf. Diog. L. 1. c. 30 ct 31. Plut. de Plac. Phil. 
IV. 4, 3, et inter recentiores imprimis Clar. G. J. Loncqii, 
Piss. hist. med. de Physiol. Yet. p. 8. Lugd. Bat. 1833. 


28 


constet, ita in corpore dispositam esse, ut 
occupet cor, ypsvss vero et vous in cerebro quasi 
regnent. Denique cunctas illas tres partes vena¬ 
rum , arteriarum et ligamentorum (*) vinculo con¬ 
tineri. Praeterea ex iis qui de Pythagora retulerunt 
auctoribus (*) patet, eum in corporis humani 
structuram inquisivisse sibique comparasse cogni¬ 
tionem remediorum, quibus firma et integra va¬ 
letudo conservari, fractaque et vitiata reparari 
possit, imprimis vero medicinam, quae victu 
cm’at, ab illo cultam esse. Et de sanitatis quidem 
ac morborum caussis quae senserit, paucis viden¬ 
dum. 

Sanitatem variis locis varie ab eo definitam esse 
legimus. Nunc eam 'tou et^ovq ^lapovijv (*), nunc 
appoi/wtv xat 'to «yaQov Sinav xai zov 6s6v (‘) voci¬ 
tando spectabat modo id quod prosperam sequi 
valetudinem solet, modo caussam et fundamentum , 
quo nixa est valetudo. Harmoniam autem intelli- 
gebat aptam quandam virium et elementorum, quae 

(*) Perperam nonnulli Diogenis Laertii ra vsOpa nervos 
verterunt, quum ex descriptione quam twv veupuv dedit 
A r i s t. irist. Anim. III. 6. manifeste pateat, per vsupa 
antiquos anatomicorum nostrorum ligamenta , nullo vero modo 
nervos intellexisse: eadem confusio caeteroquin haud raro in 
quotidiano obtinet sermone, ubi saepe caro nervosa pro 
tendinosa dicitur. 

(*) Ceis, pracf. Lib. I. Diog. Labrt. VIII. 33 sqq. 
Porpbyr. Vit.Pylhag. 33. Jambl. yit. Pythag. lii, 224. 

(») Diog. Labrt. VIIl. 35. 

(*) Ibid. 33. 


29 


in nostro corpore in sunt, temperiem, et quemad¬ 
modum in musica arte omnis pereat concinnitas 
et harmonia , si quis acutos et graves sonos turbet, 
illorumque mutuam rationem tollat, ita et concussam 
existimabat corruere sanitatem, necessitudine, quae 
inter frigidum et calidum, humidum et siccum, 
naturae lege obtinere debeat, sublata (‘). Ad 
morborum indicia explicanda statuit immensum 
aeris spatium plenum esse animis, quae daemonum 
nomine insignes, hominibus somnia immittant, 
signaque morborum et sanitatis portendant (®). 
Antiquiorum igitur temporum errori alBnis morbos 
irae deorum tribuit, quare etiam expiationes, 
sacrificia, lustrationes, et reliqua hujus generis ad 
daemonum iram leniendam idonea, satis efficacia 
morborum remedia ipsi visa sunt; his vero musi¬ 
ces usum adjunxit, praesertim si tristitia ac moe¬ 
rore debilitati aut vehementioribus animi pertur¬ 
bationibus perculsi et de statu mentis dejecti erigi 
et sanari debeant. 

(‘) Stob. Serm. I. Galcn, Hist. Phil.C, 39.£d. Chart. 
p. 38. 

(*) Diog. Laert. 1. 1. 32. 


€iipui II. 


DE ALCMAEOME. 


I le hoc nihil fere nohis memoravit antiquitas; 
magna tamen eum auctoritate quondam fuisse, 
probat illud quod Aristoteles, ut refert Laer¬ 
tius (*), librum adversus eum scripsit. 

Crotoniates fuit et Pythagorae aetate suppar; 
placita autem sua exposuisse traditur (*) in libro 
mpi fvueaq, in quo secundum Lagrtium 
•nleiaroi iarpoca liysi, de xxi fvcioloyei ivioze. 
Hujus libri fragmenta quae feruntur (“) de rebus 
philosophicis, imprimis ethicis, tum de phy¬ 
siologicis et astronomicis agunt. 

Etsi autem, quemadmodum testatur Aristote¬ 
les (*) , Pythagoram audivit, constare tamen vi- 

(‘) v. 28. 

(•) Ab aliis, tum a Galeno. Prooem, in comm. I. in 
Jlipp, de nat. hom. libr., ed. Chart. III. p. 92, ubi Empe¬ 
docles , Parmenides , Melissus, Alcmaeon et Heraclitus libros 
de natura scripsisse dicuntur. 

(8) Fragmenta ista collegit M. A. Uuna, de Alcmaeone 
Crotoniata ejusque fragmentis, quae supersunt, in Pbilol. 
Hist. St. a. d. A. G. in Hamb. I. p. 41. 1832. 

(*) Metaph. I. 5. Cf. Diog. Laert. VUI. 83. 



31 


detur, eum Pjthagorae placita neque ascivisse ne- 
que tradidisse, quod apparet e sententiis ejus 
nobis proditis, quae a Pythagorae disciplina mul¬ 
tum discrepantes propriam indolem et colorem 
prae se ferunt. Eundem quoque constat ani¬ 
malium cadavera dissecuisse, quod Pythagoraeis 
non licitum fuisse novimus: caeterum in primis 
studium sapientiae cum medicinae disciplina con¬ 
junxit et duplex doctrinarum genus, philoso¬ 
phiam et physicen, inter se copulavit. 

Aristotelis testimonio Alcmaeon humanas res 
distinxit in duo principia contraria, quae tamen 
parum accurate definivit, velut album et nigrum, 
dulce et amarum, bonum et malum, parvum et 
magnum; haec principia, ut discimus ex ejus 
reliquiis , bifariam distinxit, ratione substantiarum 
et qualitatum: substantiam statuit esse partim 
simplicem , aeternam , immutabilem, individuam, 
sua vi constantem; partim compositam , mortalem, 
mutabilem, et divisibilem, cui animi impulsu opus 
est. Ad illam refert corpus et sensnm, ad hanc 
animam et intellectum. Sensu et intellectu con¬ 
stare voluit naturam humanam, solo sensu bestias 
valere (‘). 

Qualitatum rationem tantum e doctrina ejus de 
valetudine cognoscimus (®) , secundum quam sa¬ 
nitatis caussam censuit esse diversarum aequabili- 

(‘) Fr. 7, 8, 9. 

(*) Plut. de Plac. Phil. V. 30. Gal. HisV Phil. c. 39. 
Stob. floril. cd. Gaisford. Tit. 100. 2S ct Tit. 101. 2. 


32 


tatem qualitatum, ut humidi sicci, calidi frigidi, 
amari dulcis, ac reliquarum. Si vei '0 illarum qua¬ 
litatum una praevaleat, morbos oriri; quos nasci 
dicit alios alimenti abundantia aut penuria , 
alios excessu calidi aut sicci ^ alios e sanguine 
aut medulla aut cerebro, alios rursus oriri e caus¬ 
sis externis, velut aquis aut locis , vel lassitudine, 
vel necessitate, vel aliis hujusmodi. In multis 
igitur partibus Alcmaeonis doctrina convenit cum 
ea quam in Hippocraticis libris expositam infi‘a 
enai-raturi sumus. 



^ApUt III. 

DK ELBATICIS. 

§ l. De Xenophane. 

X.enophanes, Colophone oriundas, adolescens in 
Ionia degit, ubi eo tempore vigebat Ionica philoso¬ 
phia , auctore Anaximandro; provectiore vero ae¬ 
tate i^licta patria venit in.Italiam, ubi Pythagoram 
audivisse videtur; senex tandem Eleae consedit 
ibique conditor exstitit Eleaticae disciplinae, quae 
ingenio et voluntate ita cuin Pythagorica disciplina 
concinit, ut ex hac quasi pullulasse videatur ('). 

Praeter alia carmina, ut elegias etjambos , com¬ 
posuit etiam carmen de rerum nuiura, vulgo 
TTcpt (pudEco; inscribi solitum, in quo poetice versi¬ 
bus hexametris tum de mundi origine et de coeli, 
maris , terrae natura, quae vel ipse anquisivisset 
vel ab aliis cognovisset, exposuit, tum praesertim 
de Dei natura rebusque divinis sententiam suam 
explicuit, e quo carmine iion nisi perpauci versus 
ad posteritatis memoriam proditi sunt (*). 

(') Cous in, iVouv. Fragm. Phil. p. 21. » L'6cole Pylha- 
» goricienne , qui renfermait Ic germe de TEcolc d’EI(ie , ct 
» qui peut cn 6trc consid6r6c comme Ia mfire.” 

(’) Vid. S. Karslcn, Xenoph, Coloph. carm. reliquiae. 

5 


34 


Quod autem ad Xenophanis philosophiam attinet, 
doctrina ejus de deo rebusque divinis diligenter 
nobis ab Aristotele et Theophrasto, unde Sim¬ 
plicius hausit, exposita est (') ; quod vero ad 
placita ejus de mundi origine et rerum natura 
attinet, qui de his retulerunt, hi jam antiquitus, ut 
animadvertit Sextus Empiricus (*), adeo inter se 
dissidebant, ut facile appareret multos incerta et 
commentitia pro veris i'atisque tradidisse, de quibus 
quid statuendum sit, breviter videamus. 

Et primum quidem animadvertendum , Xeno¬ 
phanem in philosophando deum a rerum natura 
plane segregasse: illum sibi informavit talem qui 
sola mente agnosci posset, aeternum, perfectum, 
immotum, omni fluxu et contagione liberum , cui 
nullum esset cum mundo rerumque natura com¬ 
mercium (’). Sic igitur ntrumque illius philosophiae 
argumentum, alterum ad physica, alterum ad me- 
taphysica pertinens, a se invicem sunt separata. 

Quod autem ad natui-ae elementa attinet, Sex¬ 
tus Empiricus (‘) refei’t, alios contendisse Xe¬ 
nophanem unum statuisse principium letram , alios 
duo, lerram e\. aquam', Diogenes Laertius (’) 
vero quatuor eum elementa statuisse refert , e qua 
sententiarum discrepntia appai-et dilHcilc esse quid 

(') Yid. Simpl. Cornm. in Arist. Phys. f. 6, A. 

(») Scxt. Enip. Adv. Malhem. X. 313, sq. 

P) Arist. de Xenoph. Zen. Gorg, C. 3. 

(*) Sext. Emp. 1. 1. 

(') Diog. L. IX. 19. 


35 


vere censuerit Xenophanes colligere. At Dioge¬ 
nis sententia eo refutatur, quod, ut antea vi¬ 
dimus , Aristoteles et plerique veteres testantur 
istius placiti Empedoclem auctorem fuisse; quae 
vero Sextus Empiricus illi tribuit placita ipsius 
Xenophanis testimonio probata, haec talia sunt ut 
ambo inter se conciliai’i et Xenophanis sententia 
inde elici posse videatur. Nimirum ex Aristo¬ 
telis (') quodam loco conjicere possumus, Xeno- 
2)hanem neque in naturae generandae caussam neque 
in rerum elementa inquisivisse: abjicienda ergo 
videtur ista elementorum notio, ut quae non a 
Xenophane profecta , sed a serioribus demum ei 
adtributa sit (*), et potius existimandum, Xe¬ 
nophanem poetice modo terram, modo terram et 
mare dixisse primordia e quibus omnes res essent 
editae. Utrique certe praecipuum in mundo tribuit 
locum et Terram poetice jnorsus sibi informavit. 
Censuit etiim illam neque sphaericam esse neque 
in coelo suspensam, sed suis nixam radicibus 
atque fundamentis, deorsum in inhnitum pertine¬ 
re (’). Mare vei-o omnis fontem humoris habuisse 
traditur (‘). Quantum autem e Stobaeo aliis¬ 
que (“) conjectura colligi potest, putavit terram 
paulatim desidentem aliquando maris illuvie obru- 
(*) Arist. Metaph. I. 3. 

P) Vid. S. Karslen, 1. 1. p. dSl. 

(8) Plutarch. Plac. Phil. III. 9. 
p) Stob. Florii, cd. Gaisf. T. IV. p. 6. 

(8) Plut. ap. Euseb. Praep. Ev. l. p. 23. Ori genes, 
Philosop. 99. 


36 


tum iri, eo usus argumento, quod olim hunc na¬ 
turae statum fuisse e multis pateret indiciis, veluti 
e piscium aliarumque rerum vestigiis, quae in 
metallis et montibus repeiirentur. Inde igitur 
colligebat, uti olim fuisset, sic et aliquando futu¬ 
rum, ut terra mari submersa in lutum verteretur, 
quo mundus omnis periret; dein vero ex hac 
submersione terram paulatim denuo eductum iri, 
atque ita novum mundum novumque rerum ordi¬ 
nem nasciturum, eamque naturae vicissitudinem 
fore perpetuam. Ex his satis elEcitur quod modo 
dixi, Xenophanem in rerum natura praecipuum 
locum tribuisse terrae, et cum tellure conjunxisse 
humorem sive mare: unde diversa illa placita de 
elementis compilata esse probabile est. 

§ 2. De Parmenide. 

Parmenides , Elea oriundus, Eleaticae scholae fa¬ 
cile princeps, audivit Xenophanem grandem natu 
adolescens (‘), audivit et Pythagoreos; praeterea 
cum Heraclito, A.naxagora, Leucippo, Empedocle, 
aliisque versatus esse videtur. Carmen item scri¬ 
psit mpi yuccu?, cujus bipartitum erat argumen¬ 
tum , alterum de veritate , alterum de opinioni-' 
fms seu sensuum visis , unde plura et luculenta 
fragmenta a Sexto Empirico et Simplicio nobis 
servata sunt. 

Quod inceperat Xenophanes strenue Parmeni- 

(') Aris tot. Mclaph. l, tS. 


37 


des est persecutus: nou in rerum externarum 
elementorumque quibus haec efficiantur cogni¬ 
tione scientiam veritatis posuit, sed a naturae 
contemplatione deflexit ad rerum divinarum in¬ 
dagationem aciemque intendit in ea quae rationis 
judicio probarentur, notiones in mente repositas 
et sola mente comprehendendas: in his demum , 
non in externis rebus, veritatem positam existi¬ 
mavit. Theophrastus ex interpretatione Sepulve- 
dae (‘) summam Parmenideae sententiae ita nobis 
exponit: „ Parmenides statuit universum esse sem- 
„ piternum, et generationem rerum tueri conatur, 
„ non quod similem de utroque sententiam ha- 
„ beat, sed revera universum unum esse ratus, 
„ idemque ingenitum et globosum, ad tuendam 
„ generationem, ex opinione vulgi , rerum ap~ 
,, parentium duo principia facit, ignem et terram.” 

JLns illud desci’ibit tanquam unum, immortale, 
immobile , uniforme, integrum , omnibus denique 
numeris perfectum et rotundum. Itaque informat 
illud tanquam mundum intelligibilem, quem a 
mundo adspectabili plane disjungit, neque ullam 
ponit esse inter utrumque communionem: naturam 
vero rerum quae sensibus percipiuntur, a veritate 
sejunctam, opinabilem tantum dixit; nihilo secius 
tamen hanc non neglexit, sed et rerum elementa 
et mundi ortnm atque fabricam et singularum 
rerum naturam et caussas diligenter perscrutatus est. 

(*) In Alexandri Aphrod. Comment. XIL libr. de Metaph. 

f. 7. A. 


38 


Generatarum rerum principia duo statuit eaque 
contraria, calidum et frigidum , sive ignem et 
terram^ ut vocat Aristoteles (') aliique, vcl ut 
Plutarchus (*), lucidum eX opacum (^«pTrpov xai 
cxozetviv) ‘y quod postremum concinit cum ipsius 
Parmenidis versibus, in quibus duo illa principia lux 
et Koor appellantur, quarum alteram calidam, tenuem, 
levem, alteram frigidam, densam, gravem infor¬ 
mavit; quibus, ut opinatur Clar. S. Karsten (”), 
Parmenides non proprie terram et ignem, sed 
aetheriam et terrenam materiem intellexisse videtur. 
Utrique suam et propriam tribuit naturam et 
actionem, utrique suas adjunxit qualitates; am¬ 
babus autem praeposuit vim moderatricem, quae 
contrariis conciliandis rerum generationem efBciat. 
Alterum appev, alterum 9fiku cognominavit (*). 
Calori sive luci maris, nocti feminae potestatem 
tribuere videtur, ingeniose universi generationem 
cum plantarum et animalium generatione comparans. 
Hinc jam caussam videmus , cur duo rerum 
principia induxerit Parmenides, cum plerique 
suae aetatis physici ad unum omnia referrent: 
vidit nimirum, si unum modo poneretur piinci- 
pium, nullam dari rerum varietatem nec gene¬ 
rationem nec interitum; ideo duo induxit, quo¬ 
rum mutua actione omnia in rerum natura ellice- 

(•) Ari st. I. 8. et Metaph. I. 8. 

(*) Plut. Adv. Colot.p. 1114. 

(’) Parmcn. Carmini» reliquiae p. 222. 

(*) Parmen, vs. 129. 


39 


rentur. Principia hacc fecit paria inter se et 
aecjualia, utrumque sibi consentiens, alteri oppo¬ 
situm , atque his ambobus mundum totum ita 
compleri censuit, ut vacui nihil relinqueretur. 
Elementa ergo patet Parmenidem non intellexisse 
pondus iners informemque molem, cui forma et 
actio extrinsecus impertiri debeant, neque etiam 
formas quasdam corporis expertes, quibus materies 
extrinsecus suggerenda sit, sed iisdem et semina 
rerum omnium et species et actionem, vitam 
animamque contineri censuit, earumque temperie 
varia corpora oorporumque formas et motus elBci ('). 
Contraria autem illa elementa ut coalescant et inde 
oriatur corporum coelestium ordo et infinita rerum 
varietas omniuraque inter se consensio, vim addi¬ 
dit, quam tanquam Deam omnium moderatricem 
in medio mundi collocavit, quae discordia rerum 
genera ut marem et feminam consociaret. Alma 
haec naturae parens et alios procreavit deos sive 
naturae vires, et antiquissimum omnium Amorem, 
qui in universo dominatur (*). Quis hic item non 
agnoscit, quod in animalium generatione obtinet, 
quae Veneris desiderio in unum compelluntur et 
Amoris vinculo colligantur? Videamus autem, 
quodnam huic genitali numini in rerum generatione 
tribuerit munus, Contrariis elementis quasi connu- 
bio jungendis, diversa illa rerum genera , lucidum 


p) Vid. S. Karst. 1. 1. p. 228. 
P) Parmen. vss. 127—131. 


40 


et opacum, calidum et frigidum,deusum et rarum, 
miscuit inter se varieque temperavit, qua mix¬ 
tione et temperie tam universum mundum, quam 
singula, quae in coelo et terra fiant, et olim ex¬ 
stitisse et perpetuo gigni ac sustentari censuit ('). 

Restat ut enarremus ea quae de humani generis 
natura Parmenides eecinit, quam partem diligen¬ 
tius quam reliquas tractasse videtur. Exposuit 
enim de hominum origine, incrementis, corporis 
animique natura et indole, eaque singula pro suae 
aetatis ingenio subtiliter exploravit. 

De hominum ortu Laertius (*) refert Parmenidi 
placuisse, nalurae principio hominum genus e sole 
nalum esse, nimirum quia sol omnia, quae ' in 
terris generantur, vi et calore suo excitet et foveat, 
et quia homo eadem qua sol calidi et frigidi tem¬ 
perie conflatus sit. Gaeterum de humanae naturae 
primordiis similia fere statuit atque Empedocles, 
qui, ut refert Censorinus (’), homines rerum 
principio ita exstitisse finxit, ut primo membra sin¬ 
gula e terra quasi praegnantC passim edita^ deinde 
paulatim in unum coierint, et tandem effecerint 
solidi hominis materiam, igne simul et humore per¬ 
mistam. In hoc tantum differentia inter Parmenidem 
et Empedoclem poni posse videtur, quod ille minus 
fabulose artificioseque humanitatis primordia enar- 


(') Vid. Parm, vss. 128. sqq, 

(») Laert. IX. 22. 

(’) Censor. De Die Nalali. c. 4, 


41 


raveiit quam fecit Empedocles, quum ille uni • 
verse tantum fluxisse videatur, primos naturae 
humanae fetus rudes fuisse et informes, paulatim 
autem excultos, tandem ad formae humanae per¬ 
fectionem pervenisse. 

Haec sunt, quae de humana natura e Parme¬ 
nidis sententia accepimus; i'eliqua ut a nostro 
proposito aliena omittimus. 


§ 3. De Zenone et Melisso, 

Zeno ^ item Eleates, teste Platone (*), viginti 
quinque annis minor natu fuit Parmenide , atque 
huic intimo amore junctus, unde a nonnullis 
Parmenides pater ejus adoptivus esi habitus. Ia 
libro qui, auctore Suida (*), inscribebatur 
i^rr/rtoi^ Twv 'EftTredorJeous, physica sua placita 
explicuisse et, i-efutatis adversariorum opinionibus, 
Parmenidis de Uno doctrinae patrocinatus esse 
videtur, ostendendo, s\ multa statuantur, revera 
longe absurdiora evenire quam si Unum pona¬ 
tur ; ceterum in unius sive entis deflnitione con¬ 
cinit fere cum magistro Parmenide (’). Quod 
autem ad physica attinet, quantum e paucis et 
obscuris veterum indiciis colligere nobis licet, 

(') Plato. Parmen. 127. B. 

(*) Suidas. s. v. Z>/voov. 

P) Arist. de Xenoph. Zm, et Gorg, C, 3. 

6 


'42 


a3 Empedoclem fere accessisse videtur, sicfiildcm 
et e quatuor principiis rerum naturam constare 
voluit, calido, frigido , humido et sicco, bene inter 
se mixtis et temperatis (') et his aiussas moventes 
addidit, Amorem et Odium (*). 

Melissus Samius magis propter placitorum 
communionem quam propter familiaritatem Elea¬ 
ticis accensetur (®), siquidem parum probabile 
est eum Parmenidis auditorem fuisse. Ex ejus 
libro nspi fweo)? pauca fragmenta supersunt (‘), 
quibus entis naturam describit, in quo a Parme¬ 
nide eatenus maxime discrepat, quod ille z6 6u 
nsnepauuhov, hic vero «TOipov facit: unde Ari¬ 
sto teles efficit, Parmenidem magis Unum formale, 
Melissum Unum materiale intellexisse, dicens; 
nappt£V£'(J>jS fxkv yap eoms rou Kttza loyov kvoi «tt- 
zeaBa.1' Me^tatroj to’j xacta zrjv vXnv. dto xxi 6 
fxsv TOTrepoCTptei/ov, 6 «iretpov (fnaiv elvai alzo ('). 
In phjsicis quoque parum novi attulit, sed vel ut 
Parmenides duo elementa, ignem et aquam, vel 
ut Empedocles quatuor statuisse memoratur (®). 

(') Diog. Laiirt. IX. 29. 

(*) Stob. Ecl. I. p. fiO. ed. Hccrcn. 

(’) Diog. Laiirt. I.X. 24. 

(*) Galcn. ad Bi])p. libr. de Nat. Bom. I. cd. Cliarl. p. 
92. 

(') Ari sto t, Metaph.1.5. Quae distinctio utrum justa sit 
nccno dubitari potest. Cf. S. Karsten. Farm. p. 186. 

(•) Prcller n. 107. 



PARS ALTERA, 
SECTIO PRIMA. 


DOCTRINA HIPPOCRATIS ET HIPPOCRATICORUM DE 
NATVRA miKERSl, ET PRAECIPUE DE 
NATURA nOMI/fIS, 


La Fhilosophic d'Hippocrate est cn qnclque 
sorte rcnfermdc dans peu de mots qii’on croi- 
rait avoir 6t6 trac6s par Bacom „11 faut tirer 
toulcs les rugies de pratique non d'unc suite 
de raisonnemens anl^rieurs, mais de Tcxpdrienco 
dirig6e par la raison. 

Do G6rando, Hist. Cotnp. des Syst. de 
phil. T. I. p. 492. ed, 2, 

Tn disputationis spatio, quod modo percurrimus, 
egimus de Philosophis et horum placita de 
natura universi perlustravimus. Jam accedimus ad 
eum, qui quamquam in hac doctrinae parte non 
ultimum, immo primum fortasse tenet locum, ta¬ 
men a nullis fere philosophiae antiquae inter¬ 
pretibus philosophis, qui de universi natura 
egerunt, nccensetur. Quodsi tamen philosophos 
liberiore sensu eos interpretemur, qui omne tem- 





44 


pus stiiJiumqua naturae contemplationi devove¬ 
runt , quique in corporis Immani fabrica conside¬ 
randa et in admirabili providentia, qua sapienlis- 
simus naturae auctor singulas bujus partes forma¬ 
vit atque composuit, declaranda, in caussis inda¬ 
gandis, quibus corporis partes suo quaeque munere 
fungi impediantur, remediisque inveniendis, qui¬ 
bus impedimenta ista tolli et sua corpori integritas 
restitui possit, qui in bis amplum uberemque nacti 
sunt investigandi campum, hos si merito philo¬ 
sophos, h. e. sapientiae studiosos, appellare pos¬ 
sumus, non video cur iis non accenseatur Cous 
noster sapiens eodem jure quo Alcmaeon aliique , 
qui nullius item sectae auctores vel asseclae fue- 
lunt. Assentimur ergo sententiae Cl. viri de 
Gerando (*) haec dicentis: „ Loin que, pour 
lui refuser un rang distingue dans le nombre des 
philosophos, 011 puisse se fonder sur ce que ce 
grand homnie recommandait de s’attacher dans 
l’6tnde de la uiedecine plut6t aux experiences 
qu’aux sjstemes et de separer cette Science de 
la pbilosopbie, c’est piecis^ment en cela qu’il a 
rendu un Eminent Service, puisqu’il a contribue 
k operer celte divisiori des Sciences, qui, 4 
Tepoque surtout ou il vivait, 6tait si d^sirable 
pour les progrfes de l’esprit.” 

Itaqiie quum in priore hujus speciminis parte 
philosophorum qui ante Hippocratem vixerunt de 


(') L. 1. p. 490. 


45 


universi natura et praecipue de natura humana 
exposuimus sententias, nunc aggrediemur Hip¬ 
pocratis et Hippocraticorum de iisdem placita ex¬ 
ponere, ut inde ad lihri Ilippocratici de Na~ 
tura hominis, tanquam fontis unde doctrina illa 
maxiniain partem haurienda est, explicationem 
transire possimus. Quum vero in Ilippocratica 
doctrina pars medica, quae practica vocatur,' longe 
praecipuum teneat locum, hanc nos missam facie¬ 
mus , jjh^slologicam tantum doctrinae partem , 
qua theoretica nititur niedecina, exposituri. Qua¬ 
rum partium ut in hac, quemadmodum vidimus, 
philosophos duces habuit, ita illam hausit ex iis 
quas Asclepiadae, templorum sacerdotes, college¬ 
rant , morborum historiis. Namque ut in Aegyp¬ 
to ('), sic in Graecia (*) quoque medendi ars 
primum in templis a sacerdotibus culta fuit; aegro¬ 
rum autem , qui illuc consulendi caussa per longam 
annorum seriem ventitare soliti erant, morborum sig¬ 
na et eventus templorum parietibus inscribebantur, 
unde nata est observationum sylva, quae empiricas 
morborum notationes continens, subtilioris in¬ 
vestigationis ne vestigia quidem habebat, et a rerum 
observatione et experientia tantum erat ducta. 
Hujus collectionis conspectum Hippocrates nobis 
in Praenotionibus Coacis servavit. Postquam vero 

(') Di odor. Sicul. L. I. C. 82 p. 92. ed. Wcsscling. 

P) Pausat). I,. II. c. 11. VI. 20. VIII. 32. X. 32. 
Strabo. L. VIU. p. 373. IX. 669. XIV. 971. Ed Almc- 
lovcen. 


46 


templa reliquerat mediciua, transiit aci pliiloso- 
phos, quorum hac in re merita , a ratione pe¬ 
tita , jam enumeravimus; accessit his tertia me¬ 
dicinae fons, qui tamen ad chirurgicam et 
diaeteticam partem excolendam maxime pertinuit ('). 
In gymnasiis nempe , ubi corpora palaestra exer¬ 
cebantur, paedotribae et vulnera gymnasticis exer¬ 
citationibus facta medebantur et diaetae praeeeptis 
corpoiis infirmitates curabant. Quorum opificium 
ad artis rationem excultum est maxime ab llerodico 
Selymbriano qui gymnasticam artem cum medicina 
copulavit (■). Eo igitur pervenerat ars medica, 
cjuuin exortus est Hippocrates, qui inchoata auxit 
et excoluit, obscura illustravit et ita ad artem 
salutarem adhibuit, ut haec ab eo inde tempore 
magis disciplinae formam adipisceretm’. Itaque 
in his etiam valet veteris illud poetae dictum ; 
Noii simul humano generi Di cuncta dedera, 
Uonstrayit sed longa dies meliora repertis. 

§ I. De Hippocratis vita et studiis. 

Ad Hippocratis vitam cognoscendam quosnam 
prius consulamus testes, quam qui i])si aequales 
aut suppares fuerunt ? Quorum etsi plerique 

(*) HippoCT. de Locis in Ilomine. p. 391. Ed Lindcn. 
Tim. Locr, de Anim. Mundi, p. S64. in Galc Opusc.Mythoi. 

Memoratur saepius a Platone: Cf. Grocn van 
Priustercr, Prosop. Flat. p. 193, 193. Ast. ad Plalon, 
Phflcdr. p. 227. D. De Itep. UI. p, 406. A. B. 


47 


nobis perierunt, unius tamen et gravissimi aucto¬ 
ris , Platonis, duo nobis supersunt magni momenti 
testimonia, quorum alterum in Protagora (‘), 
alterum in Phaedro (*) exstat. Horum e priore 
loco patet, Hippocratem Socratis temporibus me¬ 
dicum in insula Co fuisse, ex Asclepiadarum familia, 
eundemque mercede doctrinam suam aliis tradidisse; 
tantam autem ejus fuisse gloriam, ut, sicut Phidias 
et Polycletus rnter statuarios, Protagoras inter 
sophistas, ita ipse inter medicos principatum tene¬ 
ret ejusque nomen per Graeciam celebratum esset. 
Ex altero quem attulimus Platonis loco patet, 
Hippocratis scripta maximae fuisse auctoritatis, ut 
Plato ex iis sententias mutuari non vereretur C). 
Haec testimonia si conferantur cum indiciis bio- 
graphorum, qui multis saeculis post eum vixerunt, 
et partim ex antiquioribus fontibus, partim e tra¬ 
ditionibus hauserunt, quales sunt Soranus, Suidas 
et Tzetzes, inde satis tuto statuere nobis licet, 
Hippocratem circa annum I 01. LXXX, a. Ch. 
460, e patre Heraclide natum esse. Hippocratis 
quam nobis servavit genealogiam Ttetzes, qua 
genus illius a Podalirio, belli Trojani chirurgo, 
atque hinc ab Aesculapio et Hercule deducitur, 
fletam esse quis dubitet ? Filios autem habuisse 
videtur Thessalum et Draconem et generum Po- 

(*) 3ti. B. 

(*) 270. C. 

(*) Cf. Groen van Prinstcrer. Prosop. Piat. p. 193. 


48 


Ijbam (‘), quibus multi eorum, qui Hippocratis 
nomine proditi sunt libri, tribuendi videntur. La¬ 
rissae, Thessaliae urbe, mortuus esse fertur, natu 
admodum grandis; alii eum anno aetatis octogesimo 
quinto vel nonagesimo, alii centenario majorem 
obiisse narrant. Inter magistros memorantur pater 
Heraclides, Herodicus Selymbrianns (®), Democritus 
A-bderites et Gorgias Leontinus, quibus a non¬ 
nullis minus recte accensetur Heraclitus Ephesius 
propter multorum placitorum, quae in nonnullis 
Hippocraticis libris occurrunt, cum Heracliti pla¬ 
citis convenientiam; at isti Hippocraticos libros 
spurios a germanis non distinxerunt. 

§ 2. De doctrina Hippocratica. 

Jam ad eam disputationem aggredimur, quae, 
quamquam ob magnam librornm Hlppocraticorum 
copiam facillima videatur , longe tamen dilEcillima 
est habenda. Ambiguum enim, quamnam germa¬ 
nam judicemus Hippocratis doctrinam, quum in 
illa librorum sylva plures sententiae et rationes 
plane a se invicem diversae nobis occurrant. De 
hoc igitur breviter monendum. Sex diversas do- 


(’) Soran. Bippoe. genus et vita. 

(*) Herodicus vero ille in Hippocr. Epid, VI. 3. (Galen. 
Comm. T. V.p. 488 ed. Chart.). pulcrc carpitur: £>; Towf mpe- 
TatvovTij exretvs Spopoiai etc. 


49 


clrinae rationes in Hippocraticis scriptis propositas 
distinguit H. F. Link (‘). Earum prima conti¬ 
netur his libris, 

Epidemiorum [ et III. 

De Aere, Aquis et Locis. 

Prognostici. 

Prorrheticon. 

Coacarum Praenotionum. 

Aphorismorum. 

De Acutorum Diaeta. 

In his auctor bilem (xoWv) et pituitam 
(fllyga) omnium in corpore fluidorum facit ele¬ 
menta, quae si juste inter se mixta sint, sanitatem 
elBciant, sin unum praevaleat, morbi nascantur, 
acuti, si in bile, chronici, si in pituita vitium 
haereat. Haec doctrina testibus Aristotele et 
aliis (®) jam vetustissima est. 

Altera ratio exponitur in libris. 

De Natura Hominis. 

De Generatione. 

De Natura Pueri. 

De Salubri Diaeta. 

De Victus Ratione, excepto L. I. 


(*) II. P. Link, Veher die Theorien in den Bippohrati- 
schen schriften. Abhand. d. K. Akad. d. Wiss, in Bcrlin 
1814-181!}. p. 231-240. 

(®) Vid. Ari st. Phye. II. 3. Thucyd. II. 49. an-oza- 
Oipmt Ttaaai oaat utto loirpHv uvopLcc^pivat etvtv. 

Piat. Timaeus p. 83, B. 


7 


50 


'De Alimento. 

De Affectionibus Internis. 

De Morbis Mulierum. 

De Natura Mulieris. 

De Morbo Sacro. 

De rirginum Morbis. 

De Fisu. 

De Ulceribus. 

De llaemorrhoidibus. 

De Fistulis. 

In his quatuor humores, sanguis, pituita, 
bilis nigra et bilis flava, et quatuor qua- 
hlates primariae, calidum, frigidum, sic¬ 
cum et humidum, tanquam corporis elementa 
habentur. 

Secundum tertiam doctrinam, quam liber de 
Antiqua Medicina complectitur, morbi oriuntur 
ex intemperata mixtione awiort, dulcis, acris, 
acerbi, cet. 

Ad quartam doctrinam, quam ab Heraclito 
profectam esse statuit Link ('), quandoquidem in 
ea ignis omnium rerum, item corporum, est prin¬ 
cipium , referendi sunt 

De Fictus Ratione L, L, et 

L. de Carnibus, tum reliquorum librorum non¬ 
nulla loca (*). 


{») Link. 1.1. p. 238, 

(*) V. C. Aph. L 14. Tot au^avofteva jrXstirrov s;^et ro 
«jayuTov Ospitbv , nhievit ouv desrai rpofic' ei Je ph , to 


Quinta doctrina, (jiiae est Aq flalu, sive spi~ 
vitu (mpi msvfjixzo;), continetur libris 
De Flatibus et 
De Natura Ossium. 

Haec omne morborum vilium ponit in spiritu, 
qui ructus ac flatus gignit, si in corpore major 
quam par est ejus quantitas includitur, et, quia 
corporis partes sanguine abundantes refrigerat, 
simul horroris febrilis caussa est habenda. Hiatus- 
poJTO, febrium prodromi, explicantur e spiritu- 
accumulato, per oris aperturam exeunte. Quodsi 
vero spiritus in coi’poris mpovi penetret et ibi in 
aquam condensetur, sudores oriuntur. Ex hac 
TiveujuaTo; doctrina omnium morborum caussa eadem 
est, locus tantum differt: wv ds di) voucrwv «Traascov 
0 pLSV rpOTtoi 6 o de romg dtayepet. — yai- 

vovzcu ovv ai ^vaai (meipuaza) di) Travrav toutemv 
( vouffjjpaTwv) mluTponcizepai aiziai omai ('). 

Sexta tandem, quae Ae fluctibus (pdoi;) est, 
doctrina morbos ab una corporis parte ad reliquas 
profluentes facit, a cerebro initium facientes (*). 


o-Mfia ava^tcrxsTat’ yepo^si Ss okiyov to Sepfov' Sta roOro 
apoL inenimiipiztav Siovxou' utto yap dmc^iv- 

VMza.1 Sid TOUTO xal oi mpezoi zditii yipovaiv oiix hpoica;- 
o?ses' •fnjypoD ydp to aS>pa. Ex quo loco simul apparet, 
quomodo ad illam doctrinam pervenerint antiqui et quid 
igne intellexerint. 

(<) De Flat. c. 2. Ed. Mackii. I. p. 341. 

{*) Doctrinas de Fletibus et Fluctibus spectat Plato, 


52 


Exponitur haec in libris 

De Locis in Homine et 

De Glandulis. 

Antiqua sane illa est et simplicissima, quae ad¬ 
huc nostris temporibus apud -vulgus et artis im¬ 
peritos valet. 

Harum doctrinarum quaecumque vere Hippo- 
cratica sit, de omnibus valet esse valde imperfec¬ 
tas et infantiam physiologiae referre , quod prae¬ 
sertim ab exigua anatoiniae peiitia veterum et 
Hippocratis deducendum est: physiologia enim 
sine subtiliore anatomiae scientia existere nequit ; 
unde factum est ut magis excelluerit Hippocrates 
in iis medicinae partibus, quae minori anatomiae 
cognitione indigent, quam quae diligentiore humani 
corporis fabricae notione nituntur. Sex autem illarum 
doctrinarum quas memoravimus plerique tam an¬ 
tiqui (') quam recentiores secundam Hip¬ 
pocrati tribuere, qua sententia et nos lubenter 
acquiescimus, quum in plerisque libris Hippocrati- 
cis, tam germanis quam spuriis, ejus vestigia clarius 

Hpp. III, c. 14, 40S5. D. To Si larptxris, «v S’iyu, SiiaBai 
0 Tt fii) rpaufidruv Ivexa « rivav STzeretoiv voorftdTwv ejriTre- 
covTuv , aXia Si apyiav xs xal Sianav , otav JtijWoftsv , 
pev[ixTiiv re xai jrveuftdrwv wiXTrep lipvac 6ftm7rXapi£vou{ 
fuaa; re xai xard/Spoiif voaiipiatriv ovopara riOtaOai 
avayxil^en Touc A^xhimiSa;, oux aia^pov Soxei ; 

(*) UalcD. Comm. I. in libr. de Xat. llom. p. 11. 
De Jilem. eee. Dipp. L. I. p. 44. ct de Plue, Uipp. et 
Plal. L. VIU, 


53 


vel obscurius cernantur. Inventorem hujus do¬ 
ctrinae Hippocratem facit Galenus (‘), dicens: 
TrpwTo; yxp outo; «Ttai/TMV wv hpsv Ixzputv te xai 
gu^oaoytav dno^eixvvstv imyetptjffe, zezzapxi elvxt 
T«s (?pac7Ttxa{ et? «XXflAa; 7roioT»iTas , 

iy’ wv yiVExai te x<xt fdeipsTai iravS’ oja yiveaiv te 
xat fdopdv smSix^zat. Quamquam vero ei assenti- 
mur Hippocratem primum fuisse qui quatuor illas 
7tOK)Ty)Ta; conjunctas statueret, animadvertendum 
tamen, jam ante illum multos, ut supra vidimus, 
Alcmaeonem , Anaximenem, Parmenidem, Ana- 
xagoram, Empedoclem , Diogenem Apolloniatem, 
varias qualitates adscivisse. Non adstipulamur 
igitur Linkio (®) statuenti, omnia Hippocratica 
scripta in quibus haec doctrina exponatur, Aris¬ 
totelis aetate posteriora esse censenda. 

Caeterum de illa qualitatum doctrina luculenter 
existimat eruditissimus Hippocratis interpres , 
E. Littr^ (®), cujus verba quamvis longiora hic 
describere juvat: „ Les qualitfo, les noms qu’on 
leur a donnes, les roles qu’on leur a attribues ^ 
auront paru peut-4tre obscurs au lecteur, qui n’j 
aura vu que des idees vagues, sans aucun fonde- 
menl reel dans 1’observation. Les theories tom- 
bees en desuetude, si on les prend ainsi du c&te 
de leur erreur, n’ont aucun interat; mais, si on 

(‘) Galen, De Natur, Facult. L. I. p. 87. 

(*) Link. 1. 1. p. 238. 

P) E. Littr6. In Introd. ad libr. cui titulus. Oeuvres 
compldles d’Hippocrate, p. 69. Ed. Bruxcll. 1841. 


le» prend du c6te de leur verite, elles maritent 
de rattention, et elles donnent de rinstruction ; 
car elles montrent commeat, a uae certaine epo- 
que, Tesprit humaia a essaj6 de resoudre 1’^ternel 
probl6me qui lui est propose. Les quali tes, au 
moins en physiologie, sont une des Solutions de 
la constitution du corps vivant. Les auciens vi¬ 
rent , comme les modernes, que le corps est 
compos6 d’^lements mediats et immediats. Les 
414ments mediats furent le feu, l’air, l’eau et la 
terre, comme iis sont, de notre temps, l’oxigene, 
rhjdrogfene, le carbone, et les autres substances 
iadecompos6cs que la cfaimie a d^couvertcs. Les 
dlements immediats furent le sang, le plilegme, 
Ia bile noir, la bile jaune, ou le chaud, le froid, 
le sec et Thumide , ou l’amer, le doux, le sale, 
etc., suivant que l’on cousid^rait plus particuli6- 
rement les el6ments immediats dans leurs rapports 
avec les quatre (Slements on dans leurs qualites 
diverses. De telle sorte que la conception des 
humeurs radicales ou des qualites est une id6e 
veritable qui suppose le corps constitue des mSmes 
elements que le reste des cboses, et une hjpo- 
thfcse qui cherche a expliquer pourquoi ces ele¬ 
ments primitifs ne s’y montrent pas en nature.” 

Haec autem ratio, ut videbimus, optime expo¬ 
sita est in libro de Natura Hominis, quem tra¬ 
ctandum nobis proposuimus; inde vero argumentum 
capere nolumus, Hippocratem ipsum hujus libri 
esse auctorem; qua de re quid statuendum sit, 


55 


411 sectione sequenti exponere conabimur ; hoc loco 
sufficiat libri argumentum paucis absolvere. 


Initio libri scriptor refutat philosophorum et me- 
<licorum sententiam, omnia ex uno orta esse; fieri 
enim non posse, ut corpora, praesertim hominum, 
a solo igne vel aqua vel terra, neque magis 
solo e sanguine vel pituita vel bile atra vel flava 
originem duxerint, quoniam, si ita res se ha¬ 
beret , non doleret corpus, quippe non foret ali¬ 
quid unde doleret; si vero doleret, nihil foret 
unde sanaretur. Porro si unum statuatur, gene¬ 
rationem fieri non posse: generationem enim esse 
mixtionem duorum elementorum: itaque corpora 
constare probat ex igne, aqua, aere et terra; 
corpus autem humanum e sanguine, pituita, bile 
atra et bile flava, quorum quatuor generum justa 
temperies sanitatem, turbata vero morbos pariat. 
Horum humorum in singulis singuli quavis anni 
tempestate praevalent, vere sanguis, aestate 
bilis flava, autumno bilis atra, hyeme pituita; 
eodem modo atque in anno nunc ver maxime 
viget, nunc aestas, modo autumnus, modo 
hyems. Itaque quivis quoque morbi tem¬ 
pestate ipsis congrua augescunt; quicunque vero 
morbus suam tempestatem transgressus fuerit, eum 
annuum fore tenendum est. Difierre autem quatuor 
humores qualitatibus primis: sanguinem enim esse 
calidum et humidum, pituitam humidam et fri- 


56 


gidam , nigram bilem frigidam et siccam, flavam 
denique calidam et siccam; atque harum qualita¬ 
tum differentiam inde probari, quod opposita 
anni tempora morbos sanent. Medicum ergo 
oportere sic morbis medicari, prout unumquodque 
illorum elementorum in corpore praevaleat, juxta 
tempus, quod ipsi natura maxime conveniens sit. 


SECTIO SECUNDA, 


DE SCRIPTIS HIPPOCRATICIS ET tIBRO DE 
NATURA HOJIINIS. 



Ingentem librorum, qui Hippocratis nomine 
circumferuntur, seriem inspicientibus jam statim 
dubitatio oritur, num ista omnia uni auctori tri¬ 
bui possint: quae dubitatio magnopere increscit, si 
reputemus tantam esse et rerum quae ibi tractantur 
diversitatem et tam variam scribendi rationem, ut 
vix ac ne vix quidem credibile sit ab uno auctore 
omnia haec profecta esse. Horum autem quaenam 
Hippocrati, quae aliis auctoribus tribuenda sint, 
dijudicare admodum difficile est, tum ob testimo¬ 
niorum penuriam, tum propter ipsorum librorum 
variam naturam et conditionem: nam alii eorum 
elaborata continent argumenta , alii breves tantum 
complectuntur animadversiones, diversi saepe 
argumenti, in unum librum collectis, quod jam 
antiquissimos e schola Alexandrina Hippocraticorum 
librorum interpretes, Erasistratum et Herophi- 
lum, non fugit. Quid igitur nobis agendum, qui¬ 
bus scripta illa minus etiam integra supersunt 
quam illis, qui quinquaginta et centum modo 
8 


58 


annis post Hippocratem vixerunt. Praeterea 
multa alia sunt quae dubitationem nostram augent. 
Citantur interdum ab Hippocratis aequalibus frag¬ 
menta quae in Hippoci’atieorum operum collectione 
exstant, a veteribus vero alii cuidam tribuuntur 
auctori, cujusmodi est descriptio venarum, quae 
in omnibus editionibus libro de Natura Hominis 
juncta Hippocrati attribui solet, ab Aristote¬ 
le (*) vero Polj'bo, Hippocrati aetate proximo, 
tribuitur; in his ei’go Aristoteli major fides ha¬ 
benda quam Erotiano aliisve, qui fragmentum istud 
Hippocrati tribuerunt. Praeterea iioii raro in aliis 
libi’is probantur quae in aliis refutantur, velut 
quae in libro de Ajfeolionihis internis de renum 
morbis dicuntur. Hujus libri auctor vulgus medi¬ 
corum inscitiae culpat, quod arenam videntes per 
urinam evacuatam, credant vesicam calculo labo¬ 
rare , quum tamen in eo casu non vesica, sed ren 
hoc vitio laboret; at in Aphor. IV. 79, de eodem 
morbo contraria fertur sententia ; quibus enim in 
urina partes arenosae subsidant, his vesicam cal¬ 
culo laborare, hujus aphorismi auctor statuit. 
Ambas ergo has contrarias sententias, quales in 
Hippocratica collectione multae inveniuntur, eidem 
auctori tribui vix posse, quisque facile agnoscat. 
Sunt vero etiam inter libros illos nonnulli, qui 
quamvis non referant Hippocratici sermonis co¬ 
lorem, tamen Hippocraticam referunt sententiam 

(*) Ari st. IJist. Anim. IIL 4, ubi hacc venarum descriptio 
ad verbum eipiessa legitur. 


59 


e/ doctrinam: de quibus suspicari licet, eos ex 
Hippocratis dictis vel commentariis , qualia hy¬ 
pomnemata dicuntur, natos, post illius mortem 
a discipulis, Polybo, Diocle, Praxagora aliisve, 
in libri formam esse redactos. Ex his omnibus 
illud etiam satis apparet, ordinem, quo Hippocra- 
tica ad nos pervenerunt scripta, posterioris, Ale¬ 
xandrinae nimirum scholae, esse aetatis et parvi 
ac nullius fere pretii nobis esse habendum. 

In tanta rerum obscuritate una tantum nobis 
patet via, quam in libri alicujus Hippocratici 
auctoritate et fide examinanda sequi possimus, ut 
eorum librorum, qui omnium ab antiquissimis 
inde temporibus interpretum consensu Hippocrati 
tributi sunt, notas diligenter colligemus et inde 
formam quandam velut tuttov effingamusad quam 
librum, de quo dubitetur, exigamus. Hanc viam 
ut in libro de Natura Hominis judicando sequa¬ 
mur, germanorum Hippocratis librorum notas pau¬ 
cis adumbrabimus. Quum vero, ut recte ani¬ 
madvertit Chr. Petersen (‘), ,,duplex sit genus 
argumentorum quibus utitur crisis, unum exter¬ 
norum , quae ostendunt quid lucis his libris 
dijudicandis impertiantur reliqua antiquitatis mo¬ 
numenta, alterum intemomm, quae ex ipsorum 
librorum conditione et discrimine petuntur,” sin¬ 
gulae hae partes seorsini nobis tangendae erunt: 
primum igitur indagandum, quid lucis reliqua an- 

(*) Chr. V et er s en. Hippocratis nomine quae circumferuntur 
scripta ad temporum rationes disposita, P. I, p. 3. Hamb. 1839, 


60 


tiquitatis monumenta sive aequalium sive paulo re> 
centiorum libro de Natura Hominis afferant, quorum 
quamvis exiguus sit numerus, duo tamen exstant 
quae ad dignoscendam Hippocraticam doctrinam, 
maximi sunt momenti: in Platonis enim et Ari¬ 
stotelis operibus hujus doctrina passim spectatur, 
quamquam in priore tantum ipsum Hippocratis nomen 
additur (‘). Universe autem animadvertendum, mag¬ 
nam cerni veluti cognationem inter Hippocraticam 
atque Socraticam et Platonicam methodum, quam 
eleganter adumbrat Cl. Prujs van der Hoe- 
ven (*): ,, Idem, inquit, in utroque veri cujus- 
que et simplicis sensus, utiliutis studium, sapien¬ 
tiae amor. Eundem ad finem, id est, -riiv ir.i- 
<jvniir,v Tou jSsXwTou, utriusque tendebat disciplina, 
eadem observationis inductionisque via. Invisa 
utrique inanis Sophistarum jactantia, simile syste¬ 
matis odium; utque Socratica ratio quaerendo sa¬ 
pientiam hominemque explorando procedebat, ita 
observando et naturam humanam investigando 

(') De pretio quod ha))eaDt Platonis dialogorum nonnulli 
ad dijudicandam Hippocraticam doctrinam vidd. I)^ F. S. 
Meixucr, iVeue Priifung der Ichtheit und Beihenfolge 
siimmtlicher Schriften Hippokrates des Grossen. I. 2. enthal- 
tcnd: die ausfiihrliche Darstcllung und Auslegung des Pla- 
touischen Brucbstuckes iiber den Hippokrates, ais einzig 
sichere, geschichtlich gewisse Grundlage zur Herstellung der 
Echtheit und Beiheofolgc siimmtlicber Scbriften dcsselben, 
a. 1837. tum ct Lichtcnstadt: Platons Lehren auf dem 
Gebiete der Naturforschung und der Eeilkunde. 

{*) Cl. Pruys V. d. Uoevcn. Praef. Chrestom. Hippocr. 
p. 4. Hag. Com. 1824. 


61 


Hippocralica, cujus quippe auctor non systema 
quoddam condere moliebatur, ac si inventa jam 
esset medicina, verum observare malebat, tanquam 
spe ductus fore ut medendi scientiam reperiret 
sibique comparai‘et. Quare Socratis philosophia, 
id quod ipsa vox declarat, sapientiae amor vo¬ 
canda est, Hippocratis vero medicina observandi 
studium.” 

Jam inter Platonis dialogos unus est, in quo nomi- 
natim doctrinam Hippocraticam tangit; in Phaedro 
haec leguntur: oiiv cpiaiv Ibyou 

xcf.tavor,GXi oisi (Juvarov efvai «Viu tov okov yii- 
j $AI. Ei psv iTrmxpdm ye. tm tcov ’A- 
(rx\r,mc>S&v u miBeaSxi , o{i(S'e mpl awpLxro; dvsu 
Tws [JLsdo^ov zxifuii. 2. KaXw? ydp, w ixxTps, 
liyei. xpri phxoi irpo? tw l7r7:o)tpaT£: tov loyov 
i^sxdl^ovzx mo‘Kziv, ei aupupuvei. $. 2. To 

xoivvv mpi tpuasu; axaixei, xi rare \iyti 'hnoxpdxriz 
Xi xai 0 dlridrii loyoz', dp wiJe Bu SixvodaQxi 
Ttspi bxowijv (pvaewz j Trpwtov piv , dixhvv r/ t:o1usi- 
(?£; iaxtv oii nepi ^ovlriodpisSa eivat aiixoi xsyyixoi 
xal «X^ov Suvxxoi noieiv, emixx ds, iiv pev «tiXoSv 
oxomTv XYiv Siimp-iV «utou, xivx Ttpa; xi Ttsyuxew 
siz x6 $pdv eypv h xivx elz xb nxdsiv uno touj sav 

nlsio) et^-o eyjp, xxuxx apiSpriaapsvos , onep ef 
Ivd; , Toi/T iSsiv i(f ixdoxou , tw xi noieiv xuxb ni- 
fuxev 71 xdp xi nx9dv uno xou (‘); In hoc Phaedri 


(*) Plato, rhacdr. p. 270, C, D. 



62 


loco multi antiquiorum Hippocratis interpretum (') 
perperam argumentum sibi reperire' visi sunt ad 
librum de Natura Hominis illi vindicandum, in 
nullo quippe alio libro Hippocratem hanc me¬ 
thodum secutum esse rati, nisi in illo de Natura 
Hominis; nec melius recentiorum nonnulli (’) vi¬ 
derunt , putantes librum, quem spectet Plato, 
jam ante Galeni tempora periisse. Hujus dis¬ 
sensionis caxissa inde repetenda videtor, quod in¬ 
terpretes fontes non bene inter se comparaverint, 
et Phaedri locum, quem non satis intellexissent, 
parum attenderint; unde etiam explicandum est, 
cm' plerique Hippocraticae doctrinae indagatores 
eam pathologia tantum contineri statuerint, phy¬ 
siologicam vero partem in ea inveniri negarunt (’). 
Itaque in quaestione, quatenus Hippocrati tribuen¬ 
da sit physiologica doctrina quae in libro de Na¬ 
tura Hominis exposita est, Phaedri ille locus magni 
est momenti, quocirca ex hoc Platonis quasi quo¬ 
dam augusto fonte, ut cum Cicerone loquar, 
nostra omnis hac de re manabit oratio. 

(*) Imprimis Galenus: Prooem.adComm.l. inlibr.Hipp. 
de Nat. Hom. £d. Chart. III. p. 94, ubi omnes medicos, 
praeter paucos quosdam, persuasum sibi habere ait, Hippo¬ 
crati tribuendum esse librum de Nat. Hom., quem nec Plato 
ipse ignoraret, probante Phaedri loco, ubi memorari sen¬ 
tentiam Hippocratis, quae in nullo alio nisi de Nat. Hom. 
libro inrcniatur. 

P) Imprimis Kurt Sprengel, Versuch einer pragm. 
Gesch. d. Arzn. I. p. 384. Ed. 2. a. 1800. 

(») Cf. Fr. S. Mcixner: 1, I. I. 1. pracf. p. X. 


63 


Plato igitur Socratem inducit e Phaedro quaeren¬ 
tem, num animi natura sine natura universi 
recte cognosci possit? cui Phaedrus respondet, ex 
Hippocratis sententia ne corporis quidem natu¬ 
ram recte intelligi posse sine hac methodo. Jam 
Hippoci’aticos adeuntibus libros in multis patet 
auctorem hanc rationem sequi, quum in aliis ne 
vestigia quidem ejus inveniantur. Ex illis talem 
nobis informare Hippocratem possumus , qui, 
„ quam animo sibi informasset naturae humanae his¬ 
toriam, ita persecutus sit, ut non tantum quid a 
morbo distaret sanitas, observando, compai-ando at¬ 
que analogiae ratione adhibenda indagaverit; verum 
etiam, quae esset hominis valetudo sive secunda 
sive adversa, qua aetate, quo sexu, qua corporis 
temperie, quo vitae genere, quo loco, quo anni 
tempore, quaesiverit, omnesque et sanitatis et mor¬ 
borum investigaverit diversitates. Quippe alia est 
puerorum, alia senum sanitas; alia virorum , alia 
feminarum; alii sunt pueritiae morbi, alii sene¬ 
ctutis; alii hjemales, alii aestivi; alii Europaeorum, 
Asiaticorum alii. Quae cunctis communia , quae 
singulis propria, notavit; cum aetatibus anni tem¬ 
pora comparavit, cum anni temporibus regiones, 
cum hominibus singulis gentes universas, cnm ci¬ 
vitatibus denique ipsas orbis terrarum oras; sic- 
que universales indicavit leges, quas rebus cunctis 
natura dixerit. Hac itaque tam praeclara methodo 
Physiologia quaedam atque Pathologia exstitit 
comparata^ quae vera et Physiologia et Patho- 


64 


lojia dici potest Eu habes Hippocraticae 

methodi justam imaginem , quam e magnae liip- 
pocraticorum librorum sylvae parco numero 
expressit severissimus Hippocratis interpres; unde 
illud simul apparet, quamvis severo judicio scripta 
illius germana a spuriis distinguantur, Hippocrati 
tamen denegari nou posse veram illam do¬ 
ctrinam physiologicam, hoc est comparatam sive 
universalem , quae to-j oXou cognitionem 

requirit: quod vero parum exactae atque rudes 
essent istae notiones, hujus rei caussa e Senecae 
verbis, quae in dissertationis fronte collocavimus, 
deducenda est. 

Sed redeamus ad Phaedri locum, ut primum 
indagemus, num Plato Hippocratis librum eo 
loco spectet an illius tantum sententiam memoret. 
Socratis verba apud Platonem : jw(Xms ydp, u ezaips, 
X £ y e t, plurimos fefellerunt, quum illud liyeiv 
perperam de scripto tantum intelligi posse crede¬ 
rent, quum aeque de dicto vel sermone usurpari 
possit: recte dicit , pulcre monet. Similiter in 
dialogi exordio, ubi Phaedrus Acumeni medici 
praeceptum memorat, ambulationes in viis apertis 
salubriores esse quam in locis tectis, iisdem verbis 
Socrates respondet: xaXw; ydp, w iroipe , liysi (®), 
recte monet,, amice. Itaque nostro etiam loco non 
significari videtur liber Hippocratis, sed sen- 

0 Cl. Pruys V. d. Hoeven, I. 1. p. 14. 

(•) Piat. Phaedr. p. 227. B. 


65 


tenlia tantum vel placitum, nulla ratione habita 
libri in quo exposita sit, cui assentitur Socrates; 
quocirca nulla ratione inde edici potest, Platoni 
haec scribenti librum de Natura Hominis ob ocu¬ 
los fuisse. 

Videamus porro, num quod ad doctrinam attinet 
Phaedri locus libro de Natura Hominis aliquid 
lucis afferat, hoc est, num hujus libri scriptor 
eandem, quam Hippocrati Plato tribuit, methodum 
sit secutus et ad indagationem xvQ tou 
9 ’jCT£(a; simul t>5s xov o?.ou (pxiceag cognitionem 
adhibuerit. 

Quod nam sit libri argumentum jam superius ex¬ 
posuimus; hic igitur ea tantum loca notasse sufficiat, 
quae ad -dv toOoXou ovmv pertinent. Jam statim initio 
libri auctor philosophorum et medicorum de 
universi et de corporis natura sententias re¬ 
futat , et ostensurum se pollicetur ea, quibus homi¬ 
nis natura constet, semper eadem esse. Generationem 
porro et interitum animalium cum universae naturae 
rerum generatione et interitu, remediorum in corpus 
aegrum actionem com])arat cum ratione qua plantae 
alimentum e ten-a hauriunt. Tandem universae 
naturae vinculum his verbis expressit: ob yap av 
pstveis T01I7SMV oudsv ob^iva' ypovov anv TravTMv 
TWV eVSOVTCdV Iv TW^S TU xd(7/rw, «XX d sV Tl skXi- 
Jtoi, TtaW «V (‘). Jam haec satis indi- 

(*) Vid. Lib. de Natura Hominis, sub finem. 

9 


66 


eant, libri nosti-i auctoiem in corporis humani in¬ 
dagatione eam methodum secutum esse quam in 
Phaedro Hippocrati tribuit Plato. Itaque etsi ipsum 
quidem librum de Natura Hominis Plato non memo¬ 
raverit , methodum tamen , quam ille Hippocrati 
tribuit, tum in aliis Hippocraticis libris (') tum 
in hoc de Natura Hominis exstare, jure statui 
posse ai'biti'amur. 

Jam ad alteram probationis partem, quae e li- 
bi’orum Hippocraticorum conditione et discrimine 

(‘) Praeclare invenitur in libro de Veter. Medie. C. XI. S. 
I. p. 31. Ed. St. Mackii a. 1743, ubi haec leguntur; Aiyovai 

Ttvsf yat tarpoi xai eofvmit , iIi; -ou* lari ^uvarov en- 
rptxriv ei^evou , og-it pn otJev o Tt eutiv avOpavo; xxi 
OTTUf iyhcTO jrpumv Xat ottmj auverraya. 'Eyi) de,TOUTewv 
fiev oaa Ttvl ecpnrat «roynTra fi tnjTp^ fi ycypairext irspi 
fveiog, Jaaov vojitfu rfi itirpixi) Wjjvj) irpoafixetv fi Tfi ypx- 
ftxp. Nojjii^a Ji, in rrtpi yuatos yvuvai « aayej ouifa- 
fiiOev aXXoSev iezai fi {«Tpixfic. Touto tfs olov re xo- 
zajiaBeiv , orav aurfiv tIc rfiv InTptxfiv opBue izaaav mpihi^p. 

Si Toureou rroXlou; fiot ifoxESt ISelv , 'Xtyu Si div 
tiTTOpwv zaSv/f» eiSivat avflpojTros Tt sort xal Si olxg 
«tTta; ytvETat xai zaXka axpi^iu;, Ejret' TOt ye ftot Soxiet 
dvayxatov Eivai iravfi iarpii »repl tpSaiof slSevat , xoi 
TOvu oTTou^daat tic Etaerat, etirtp Tt fiiXXst tmv Jeovtwv jrot- 
fiattv, o Tt EOTtv avBpano;, npot ri saOto/tsva xat rrtvo- 
pLtva , xai o Tt if exdorou ExdoTu aup/3fiff£Tat. Quo loco 
in indagatione corporis humani ab universi indagatione in¬ 
cipiendum esse praecipit hujus libri auctor. Ex Phaedri loco 
memorato cum hoc Veteris Medicinae loco collato, hunc 
librum germanum Hippocralicum esse collegit erud. E. 
Littr6 U. p. 110. 


67 


petitur, transeamus. Hujus duplex est argumen¬ 
tum; spectat enim tum dixUbnem, tum doctrinam: 
primum ergo de Hippocratica dictione videndum, 
cujus notas accuiate exposuit Griinerus (‘) r 
„ Notae atque , inquit, quibus veri Hip- 

pocratici libri a falsis internosci facile possunt, sunt 
brevitas orationis^ argumentorum dignitas atque 
conspiratioy ratiociniorum ^ea\(\ne paucitas, unde 
in describendis morborum signis ac eventibus adeo 
est admirabilis, ut, si integra ejus monumenta le¬ 
geris, naturam ipsam, omni deposito velamento, 
tibi coram intueri videaris.” Etsi vero perbrevis 
est Hippocratis oratio, intellectu tamen est facilis, 
ejusque bi^vitas , ut recte animadvertit Galenus, 
tempori et loco est accommodata. Ab Erotiano (®) 
Spr/pua; ttiv fpdctv nuncupatur, quia verborum 
proprietate et constructionis simplicitate atque per¬ 
spicuitate ad epici poetae exemplum accedit. Gae> 
ternm etsi genere Doriensis, Jonica tamen dialecto 
usus est, non Democriti gratia, ut narrat Aelia¬ 
nus (®), sed quia haec tam historicorum quam phi¬ 
losophorum consuetudine ad pedeslreni scriptionem 
magis exculta eorumque exemplo celebrata erat. 

Hae sunt praecipuae notae, quibus germanorum 
Hippocratis librorum oratio a spuriis distin- 

(*) Gruner, Censura librorum Bipp., qua veri a falsis, 
integri a suppositis segregantur. 

p) Erotian. Cx)llect. dkt. Bipp. Prooem. in Hipp. ct 
Galen. oper. ed. Chart. I, p. 31. 

(^) Aelianus. For. Bist. IV. 


68 


guatur; ad quas si jam libri de Natura Hominis 
orationem referamus, fateri debemus eam non esse 
Hippocraticara, ut plerique hujus libri interpretes 
jam animadverterunt. 

Restat ut de doctrina videamus, num ea quae 
in libro nostro proponitur cum germanorum libro¬ 
rum doctrina conveniat. Quamvis multa a multis 
in varias partes sunt disputata, quaenam ex iis 
quae Hippocratis nomine feruntur scriptis ger¬ 
mana, quae spuria habenda sint, plerique in eo 
consentiunt, in germanis iliis scriptis tantum censeri 
posse Coacas Praenotiones, Prognoslicon, Epi- 
demiorum I et ///, librum de Aere, Aquis et 
Locis , librum de Acutorum Diaeta, et Apho- 
rismos, tum Chirurgica quaedam scripta, denique, 
quod nuper demonstiavit E. Littre, librum de 
Veteri Medecina. Jam in omnibus his, ut in 
priore hujus disputationis sectione diximus , occurrit 
doctrina tum fluidorum tum qualitatum: quum 
tamen omnes hi libri magis praclicam quam theo- 
reticam medicinae partem spectent, ratio ista non 
clare in iis exposita est: ergo Hippocratica doc¬ 
trina cum doctrina in nostro libro exposita 
concinit. Quum tamen, ut modo animadverti¬ 
mus, orationis color differat, inde jure colligi 
potest, librum hunc sententias quidem continere 
Hippocratis, nec tamen ab ipso Hippocrate scri¬ 
ptum esse, sed ab ejus filiis vel discipulis postea in 
lucem editura, praesertim quum scripturae genus 
hujusmodi sit, ut nequaquam absoluta scriptio 


69 


videatur, sed potius commentarius ex eo genere 
quod liypomnematicum dictum memoriae 
caussa literis mandari solebat (*). 

Postremo monendum est, in plerisqne editionibus 
huic libro adsuta esse quaedam de morborum ortu, 
varietate, notis ac curatione, de venarum propa¬ 
gatione et sectione, de tabe, de signis ex urina 
et de febribus; quae serius addita esse jam ani¬ 
madvertit Galenus, nosque adeo, ut plane aliena 
ab argumento, a libro de Natura Hominis sepa- 
i’avimus. 

(‘) (1. Manuel, in libri jrepi futrio; avSpwrou, 
qui inter nippocraticos exstat, censura, (Jen. 1797), quam 
memorat D^ LudAv. Choulaut, Handb. d. Bucherk. f. 
d. Aelt. Med 1841. p. 28, quae vero mihi nou praesto 
fuit, statuit librum dc Matura llominis e diversorum au¬ 
ctorum fragmentis conflatum esse. 


MONITUM, 


Eidillones quas ad librum nspl fiatot mSputrou ex¬ 
plicandum contuli, sunt bae: 

*Aff«vTa Ta ToO 'ijTTroxpaTSu; , a Francisco 
Asulano ed. Venet. ap. Aldum. a. 1525, cum emendat» 
Mss. Joannis Priaei. 

Hippocratis Coi, Medicorum omnium longe 
principis, opera quae apud nos exstant om- 
nia, per Janum Cornarium, medicum physicum, 
Latina lingua conscripta. Paris, a. 1546. 

Joannis Heurnii in Hippocratis Coi de 
Hominis natura libros duos commentarius. Ed. 
fil. Otlho Heurnius. Lugd. Bat. a. 1611. 

Tou fieydXoo 'l,r7rox|DaTOU5, Kavrtav voiv Icerpuv 
xopvfaiov , ra sv pttrxo piiva , ed. Anutius Foe- 
sius. Genev. a. 1657. 

Hippocratis Coi et Claudii Galeni Perga¬ 
meni opera, ed. Renatus Charterius. Paris, 
a. 1679. 

Ta ToO 'liriroxpdrovi dnavra, Cum variis lectio¬ 
nibus non modo hucusque vulgatis, verum ineditis 
potissimum, partim depromptis e Cornarii et Sam¬ 
buci codd., in Caesar. Yindob. Biblioth. hactenus 
asservatis et ineditis, partim e aliis ejusdem biblio¬ 
thecae Mss. libris, ac denique ex Me dic eis Lauren- 
tianis Mss. codd. collectis, op. Stephani Mackii. 
Vienn. a. 1745. 


nEPi (DTSios ANeprinoT. 


DE NATURA HOMINIS, 



rigpl dv&pmov, 


Ktfd)iaii 


1. f*EV icadev axovjiw XsyovToiv 

T)j; fvato; Tijg <xv9pcomvrii Ttpoacoripu h oxoaov avxer,i 
ii iozptxhv ayflXEi, toutIw fiiv ovk imzyj^cios oSe 
6 Xdyos «Koveiv. oxhs. ydp to irdpLmv r,ipa. Hya 


1. ec U rp ex») V oy iq xe 
Ibidem in marg. Zwingcrus 

1. axoueev XtyovTiuv] 
dxoueev audire cnm probandi 
significatione , amoullare. 
Piat, de Rep. III. p. 407. A: 
«wxuJitJou ydp oxtx dxoiui 
jru{ y*)(rt X. T. Demosth. 

pro Cor. 227. dxowai poD 
airoioyowpevou. 

irpoiTWT. i bxoffov «u- 

■Tt»/;] *“T6W£ (scii. Tiicfufftoj 
dvSpwTttvDt) minus congruum 
videtur sententiae; tota enim 


;] Imper. Samb. habet torpo». 
iipixet. Pleraque exemplaria 

ft avOpmnivi) fufftj ad medicam 
disciplinam pertinet, non pars 
aliqua; sed hoc potius vult 
auctor: qui de humana na¬ 
tura disserunt ultra quam b 
Xoyoj , diiputatio, ad medici¬ 
nam pertinet; quod vocabu¬ 
lum e praecedentibus ta¬ 
cite intelligatur. Si praegre¬ 
deretur simpliciter apyl t^s 
tpiatoi bene se haberet au- 
Tsvf , tum tota sententia •• 


De Natura Hominis, 


Cla|iut L 

Hominis naturam non esse simplicem, sed 
compositam , demonstratur. 


1. I^uicunque de natura humana ultra 
quam ad medicinam pertinet disserentes audire 
consuevit, huic certe non accommodata est haec 
disputatio. Nam neque omnino aerem esse ho- 


, vitiose. Mallem iyijx 
Ovn] Gal. de £Iem. L. I. I 

„ qui de natura disputant ultra 
quam haec ad medicinam 
|iertinet.” Humana enim na¬ 
tura pars est naturae univer¬ 
sae: itaque alterutrum vel 
riif avBpuniviit vel «iiTeuj 
delendum putem. 

*{ larptxnv apuxst] 
dpqxsi recepimus, non dpt- 
xsi, quia haec forma magis 
antiqua tantum apud poetas 
occurrit. Yid. lU a ttb. I. p.(i92. 


abet wSi. 

ouTs yip th naptirav] 
Hunc locum G al e n. de Elem. 
L. I. ct Comm. ad h. 1. fuse 
explicat. Ou tb «dpirav h. e» 
non pronus, ita ut tota ho¬ 
minis natura non cx uno ele¬ 
mento constet. Eadem dictio 
occurrit ap. H o m. Jl.N.vs.348. 
ct ap. Hippocr. Aph. U. 
19. Verba ita mutavit Arte¬ 
midorus Capito: eixsyip 
To wav nipx Xeyu rbv Svdpa- 
10 



74 


ivBpoimv etvflti, oute nCp , wJcijp, out£ yij» , 
o5t’ aXXo ob$iv, 5 Tt ftrj tpavspov iariv iv eov iv tw 
av0|K5iiC[)' aXXa wrffi /BouXo^evokji TaCrat Xeyeiv Trap- 

ITjpt. 

2, Aoxeouffi pw» oux op0d)? yiyvdxr/tetv ol To: 
Totaura X^ovres' yvm^-^ fdv yip zfj avxiip ■nanei 
Xpiovrai, Xeyouut (Je ou ravzdt , aXX« pev yvcopLiK 
TOV ETTiXoyov TOW «uTov TCotEui/TOt* gxxffi yap ei/ ti 

vepa Uyu x. t. X.] Vulgo to» avGp. Cod. Med. iepa 
avBpujro» Xsyu etvou. Articulus optime sane omitti potest, 
quandoquidem nomen generatim ponitur. Tid. Stallb. ad 


wo» elvai, o5t« iwp , out» 
uSap. omisit yijv, quia nullus 
veterum physicorum qui terram 
sohim elementum esse diierit 
nsquam memoratur. Nec ma¬ 
jori jure Sabinus locum in¬ 
terpolare conatus est, scribens: 
ou« yap irapwra» aipa Xf/a 
Tov avBpujrov , utnrsp ’Avaf«- 
pevti;, OUT* uSup, is 0aXSs> 
oStc yriv, a( Sd tcvi Sevo;>a- 
vus. Prudenter addidit h rivt, 
spectans versiculum: Exyahii 
yip irdvTa, xat tts yvj» jrdvra 
Tsleura. Xenoph, Fr. 8. cd. 
K a r s t. Xenophanem quidem 


terram non statuisse princi¬ 
pium naturae supra ostendi¬ 
mus p. 35. Noster vero auctor 
quatuor elementa ideo me¬ 
morasse videtur,quia, quum 
plures fuissent qui unum 
naturae principium aquam, 
aErem ignemve receperant, 
nihil obstabat quominus ali¬ 
quis exsisteret qui de terra 
simile quid statueret. 

fv eov] Sic legendum esse, 
non EVEov, fuse explicat 6a- 
len. de Elem. L. I. et Comm. 
ad h. I. „ Ostendetur enim 
in subsequentibus Hippocrate 


75 


minem contendo, neque ignem, neque aquam, neque 
terram, neque aliud quidquam quod non manifestum 
sit unum in homine esse: haec vero iis quibus 
placet dicere relinquo. 

2. At vero qui talia dicunt videntur mihi non 
recte statuere; eadem enim sententia omnes utun¬ 
tur, nec tamen eadem dicunt, sed eandem sententiae 
interpretationem adhibent; aiunt enim unum esse 

Piat. Rep. X. p. 619. B. 

Iv tbv] Pleraque exempl. babeot ey«ov. 


contradicere non iis, qui pu¬ 
tant singula quatuor ele¬ 
mentorum corpore contineri, 
sed iis qui unum duntaxat 
ex ipsis naturam hominis esse 
arbitrantur. Melius tamen: 
Iv evebv X, T. X. 

2. Xsyouirt ourauTa, 
aX>a —TOvefftXoyovTOv 
«UTOV TTOtsovrat] Haec 
verba adhibentur ad accura¬ 
tius explicandum quatenus ut 
modo dixit eandem omnes ha¬ 
beant sententiam, rii 

«uTE») ffdvns xpsovrai, >(- 
7«un dl ou Taune, h. e. ut 


mox dicit xara ra mopaz» 
, quatenus 
alius aquam, alius aGrem , 
alius ignem statuit principi¬ 
um ; at Tov imhyov tov auv 
Tov rroiEOvTat, omnes idem 
de eo praedicant, quoniam 
omnes, qualecuuque elemen¬ 
tum naturae statuant, sive 
aquam, sive aerem, sive ig¬ 
nem , praedicant illud ro Iv 
Ts xat TO Trdv, unum universa 
continens, sire totius naturae 
principium. ETriXoyo; hic 
propria significatione ponitur, 
qua notat idem quod ^6yo; 


76 


sTvxi, o Tt' EffTi, xxi tout’ sTifai ro iv le xai to 
ir«v' y.aTa ra ovofxaxa ovx oiiokoyioum' "kiyei 
$ avxiuv 6 [xiv Ttj yacTXMi/ riipx eJvxi touto to ev T£ 
jwei TO TTcfy , 6 (?e Ttup , 6 $k vSap, 6 Se yijv' xai 
iztleyei exounoq tw euuToiJ Xoyw puxprvpice ze xai 
zexpinpia, ays iaziv olSev. 

3. *Oti fxev yap zp ainip yvdpLp necvze; Tipod- 
Xpsovzxi, Xlyouffi (?’ou t« auT«, ^«Xov ozt ovSe yi- 


2. ovopaza ou;^ Gal. ov. ccl^qXot; ou;if. TroteuvTat 
scripsi pro irodovrai, quae forma et infra p. 80 invenitur. 

Xsyee ^'auTeiav x. t. X.] Gal. sic legit: Xiyct (f’auTuy 
o pev Tes flspa sivat touto to fv ts xat to irav' oJe uJup , 
c^a yriv , oSa vrvp. fdaxav etiam superfluum censet Cod. 
Med. Recepi c Galeno «tpa iTvat touto to h pro iiipa touto 


iittztSeis, oratio sive ver¬ 
bum appositum, quod nempe 
ad explicandum vel declaran¬ 
dum additum est; unde dein¬ 
de altera significatio, qua 
conclusionem notat, fluxit, 
cf. infra § 4. avctyxn , inquit 
Arist. Rhet. II. 21. zkzapce 
eJvai yvwfinc eW>)' 8 yap psz 
eTTiXoyou eorat, n avtu efft- 
Xoyou. pau ouv 

^Eopevae ilcriv, laMirapiSo^iv 


Ti Xsyouotv, S apipia^nroipe- 
vov, ooat pui^gy izapiSo^ov, 
aveo imloyoo. Simili sensu 
verbum sirtX^Etv mox usurpa¬ 
tur. Itaque tov eirtXoyov 
iroteuvTat idem est quod 
ejrtX^ouortv , uti riv pdOriatv 
mieioQat i. q. pavOivstv ap. 
Thuc. I. 68. 

Significat principia naturae 
omnia in se continens. Cf. 



, 77 


quocicuaque sit, idque esse unum ac universum; 
in vocabulis vero non consentiunt; eorum enim 
alius hoc unum ac totum aerem vocat, alius 
ignem, alius aquam, alius terram; et unusquisque 
suae sententiae testimonia atque argumenta adjungit 
quae nullius sunt momenti. 

3. Quod enim omnes eadem utuntur sententia, 
non vero «adem dicunt, ex eo manifestum est eos 

eivai, ut pleraque Eiempl. 

5. npoaxpiovrat] Cod. Flor, jjpsovrat , omissa praep., 
quod praeferrem, sicut et paullo ante in eadem sententia 
j(psovTat ponitur. Idem pro oii^i ytyviiaxovtm legit oi. 
Pro aurd , quod pleraque habent Exempl.', Imp. Samb. habet 
ri aura. 


Piat. Soph. p. 242. E. |v 
eivat yem rb rrdv. Asyct 
fitjxuv, est pleonasmus, ut 
ap. Herod. V. 60. liyei a>df. 

ftapTupta T» xai rex- 
firipta] Qualia sint testimonia 
illa et argumenta, quibus sua 
quisque principia probare et 
firmare studebat, supra atti¬ 
gimus. Vidimus enim philo¬ 
sophorum singulos placitorum 
explicuisse rationem, iye 


ianv oiiSix, h. e. quae 
nullius pretii sunt. Piat. Riv, 
p. 134. c. oxtSev yap sari. 
Rep. I. p. 341. C. obSev uv 
xai Taura. VIIl. p. gge. C. 
avSpe; tipUrspoi eiatv ouSiv. 

5. wdvTSf npoiT}^piov- 
Tailnpoa/paofiat b. e. insuper 
utor, adhibeo, ut ap. Piat. 
Tim. 28. A. toioutm tivI irpoa- 
ypupsxoi rcapoiSeiyiiau. Uie 
aptius poni videtur verbum 





78 


yvcifjxovffiV auT«' yvoin (J’av twJs tis fWfXtuw Tta- 
pxysvonevoi o-bziomv mniUyowi’ T:pk y<xp aXXwXous 
«vTtXeyovres ot «utoi Scv^psi;, tmv amim evavriow 
«Apoanim, ouJsjroTS Tpi's 6 aizig avdpanof 

mpiyfymxi iv tw «urw Xdyw’ «XXa totI (jlsv outos 
izixpxzisc, mze outos, noTe w <zv tu ;(>7 pd- 
haza ri yT^max pveiax irpds tov Jx^ov* aouzoi 
xat6v eazi zov fzvzx opSoS; yiyv<ixneiv dptfl z&v npxy- 
pdzm , ztxpiyeiv xUi intApxzoSvzx zov Xdyov zov 


z&Ss] Perperam Gomarius rods: plerique rai dc. 
av^p:;] Sic pleraq. Exempl.; avSpuTtot legit Imp. Samb., 
quod mallem, quia hoc vocabulum mox quoque occunit. 
vpls] Quaedam ExempU rprt;. 


simplex. 

yvotig d^av —ctvTi- 

^eyouot] Tyde h. e. bac 
ratione, hoc argumento, nempe 
quod mox affert: rrpog yap 
aXk-h\ovi ivztliyovrtg. No¬ 
tantur inanes physicorum et 
sophistarum lites et controver¬ 
siae Hippocrati aeque ac So¬ 
crati invisae, ut hic locus ger¬ 
manam illius sententiam nobis 
referre videatur. Spectat enim 
auctor avxiloyixg sive Ad- 
youg ipeaztxovi inter Ele¬ 


aticos et physicos jam acriter 
agitatas, velut a Zenone, qui 
ro Iv Paimenideum defendebat 
contra za mXXa caeterorum 
physicorum. Cf. supra p. 41. 
Maxime vero Protagoras Ab¬ 
derites, inclytus ille Sophis¬ 
ta , scriptis et institutione 
effecit, ut Athenis uberri¬ 
mus esset Eristicorum pro¬ 
ventus. ‘AvTi>oyfac au¬ 
tem accurate descripsit Pla¬ 
to veluti SophUt. p. 225. B. 
C. Phileb. p. 17, A. aliis. 


79 


haec non intelligere; atque hoc eo quis maxime cog- 
norit qui illorum disputationibus interfuerit; nam 
quum iidem inter se disceptant, coram iisdem 
auditoribus, numquam ter deinceps idem homo 
vincit in eodem argumento; sed modo hic, mo¬ 
do ille superat, modo alius cui potissimum lingua 
volubilis ad populum contigerit; tametsi justum 
est eum, qui recte se de rebus statuere dicat, 
scmper rationem suam superiorem afferre, si vera 

ytyvMffxetv a/tyl] fifwxTKiv «totyyeXXofievov n dftfi 
Ck)d. Flor., quam lectionem margini adscripsit Zwing. 
yiyvixtxec» eirayyst>dj<svov « Imp. Samb. 


tum in primis de Rep. p. 484. 
A. ovix ipiieiv, alii 
icyavGac, dtd, to pi>) Jii- 
vxaOai xaT tiSy) Siaipoii- 
ftsvot TO ieyoftsvov «rtoxo- 
toIv , oiii ««T auTO TO 
Svofia diuxecu tou isxSevros 
T>)v evavTiwatv , iptdi, eu 
^taiexTu irpo( aiiniouc 
Xpuftsvoi. Vidd. quae ad hunc 
locum annotat Stallb: ex quo 
Flatouis loco simul ea expli¬ 
cantur quae sequuntur: aii’ 
epot ys doxsovaiv ot TOtoOroi 


£vQpwtoi Ofas auTou; xara- 
/Saiietv ev TOtfftv ovo/xaot 
Tuv ioyoiv airiav. i^yof 
h. 1. significat argumentum 
de quo disseritur. Cf. Wytt. 
Select, p. 334. uiro aouv- 
taint. Eadem fere ratione 
in istos philosophos invehitur 
Arist. Phys, Ause. I. 8. 
irparoi Triv airiBstccv xai riv 
fvatv tJiv tuv ovtuv efrrpa- 
jnjffav oiov odov rivce aiijjv 
aTtuaBensf M dnetpiaf. 



cuuTou, eimp iovxa yiyvuxjxei xai op0(3s anofaivcxai. 
AXk' E[xoi y& Smicmiv ol xoioOxoi civ9p'^mt afxg av- 
Toiis xccxx^dXhiv s» xocbiv ovopMJi T(5v "koytav avxecav 
imo dffvveaAii, tov Ss MsXiaaov 16yov opdoijv' itepi 
fuv olv xovxeav «pm [toi x<x elpTopsva. 

4. Twv $h irixp&v ot psv xiveg Xeyouaiv d)j 6 
«vSpunog atpa [xauvov hxiv’ ot ^'xiixscov xdHv, evioi 
Si xivsi <f\iypM. 'EjctXoyov Se. mteuvxat xai avxoi 


A>X efioi yt x. r. >.] Gal. de Elem. L. I. sic legit: 
aiX’ eftoi yt Soxiwaiv ot Totouroi, «uTOt eauTOus xcna^aXXetv 
rol; ivoiuun. Chart. legit «iiroi ayit auTouj. Fortasse 
distinguendum post ovoftaat, et genitivus tmv ^oytav referen¬ 
dus ad sequens duuvsfftuj J se invicem evertere verbis propter 
rationum ignorantiam. 


dpSouv] Chart. nravopSoi 

rov^cMsittocou^o^ov 
«pSoOvT Ad haec verba in 
margine Codicis Florentini 
habetur hoc glossema : Mc* 
"kiagoi xat naojMvWus yufftxot 
ftioffoyot' b ftev Sv to ov ^s- 
yuv, xal dirstpov. Xlap(ievi3nt 
Si nokld ra ovra xat totts- 
paffftha' dftfOTepot Si e^s).sy- 
Xovxai d;rb 'Apurrors^ou; x. 

T. }i. Aristoteles autem Me- 
(aph.l.S. utriusque sententiam 


memorans Melissum ^oprtxft)* 
rspov censet , quod ens non 
linitura, sed infinitum faciat. 
Num hocspectet scriptor noster, 
an aliud ejusdem dictum vel 
placitum decernere non ausim. 
Tov MsMcffou ioyov etiam 
memorat Simpl. m Phys. p, 
22. b. vDv Si TO» Ue\l<rao\> 
^oyov itS<kifitv , rrph{ bv npo~ 
repov vrtavTx (b 'Apiarorihit) 
X, r. X, quod Melissi placi- 


81 


statuat, eaque recte enunciet. Mihi vero viden¬ 
tur ejusmodi homines prae inscitia se ipsos in 
disputationum suarum verbis evertere, Melissi vero 
rationem firmare. Et de his quidem dicta haec 
* sufficiant. 

4. Medicorum vero nonnulli dicunt hominem 
sanguinem solum esse; alii bilem, nonnulli pitui¬ 
tam. Interpretationem vero et ipsi eandem omnes 

dpxtZ fioi rd tip.] Vitiose Aid. dpxel rd ftfi stpvpiivx. 
Eadem fere dictio occurrit Lib. de Genit, xa.i rxvra ph i( 
TOUTO ftot sipiarxt. 

4. oe tfawTjfijv x. t. X.] Brevius legit Gal. ot auTruv 
, iviot Si Recepi lectionem Galeni; vulgo 

inseritur )(p}dtv ipxiriv sTvac tov SvQpunov, quod interpola¬ 
tum puto ad explendam sententiam. 


tum, cv slvxt To 9v explicat. 
'Opdouv Tjvot dicuntur qui 
quem adjuvant ejusque caus¬ 
sam sustentant, quocunque 
id modo ct ratione fiat, ut 
interpretatus est Stallb. ad 
Piat. lach. p. 181. A. ott 
opStiit Tov trarspx. 

4. Tuv Si itirpeiv ot ps» 
rtvesl Illos philosophos spec¬ 
tat qui medicinae operam na¬ 
vabant, quales multos fuisse, 


exempli gratia, Democritum, 
Empedoclem , Alcmaeonem , 
alios, jam monuimus. Affinia 
enim esse physicorum atque 
medicorum munera recte mo¬ 
net Ari st. De Jlespir. 21. 
Tdiv TS ydp ixTpSv o<TOt xop- 
^ot 3 ttepispyot, Xsyoum rd 
mpi fuireoif , xxt rctg dpyds 
ixsiOev d^iovat ^xp^xvecv. xal 
Ttiv jrspt <fSaeat rcpxypxrstj- 
WvTcuv et xxpiearxrct axtShv 
11 



S2 


TtccvzBi' Toy floiToV h ydp zi elvai ficalv, S zi im- 
azoi ifiikrjfjev ovopietacu mziav' ym zoiko ev iov 
{jLszaXXcemeiv zriv t^erjv x«£ ttjv ^vvxpiv^ dvxyxx^o- 
fjisvov 'vn6 ze zoO Ssp/jLOv xai zov ^v^pov^ xai yl- 
yveoQai xai yXt^xu xai mxpov^ xai Xeuxov, xai psXav, 
xai navzoTov zi «XAo. ’E/:ioi owJe rauxa ^oxiei 
w^e «X^tv. 


Jv ydp Ti etvai faalv] zov avOpunov addidit Cod. 
Fevr., quod saue cogitatione supplendum est. 


TtXsuTwfftv ets zag ap/a( zag 
iarpexdg. 

psza^^daaeiv rrjv IJe- 
nv xai ziiv ^uvaptv] Vo¬ 
cabula i^ea et Suvaptf simi¬ 
liter junguntur ap. Piat. Tim, 
p. 28. A. zoioiirtp ztvi vpoa- 
^papevog mpaSsiypiazi , T»iv 
iSiav xai Sivaptiv auTOU amp- 
ya^rizai, ubi ISiav speeiem 
et formam, Sivapuv vim et 
naturam rei interpretatur 
Stallb. CiT. quae adnotavit 
idem ad Protag, p. 336. D. 
Gorg. p. 447. C. Phaedr. p. 
237. C. et de Itep. V. p. 477. 
B. al. Eosdem, qui quum 


plura statuant rerum naturae 
elementa vel principia, tamen 
his ipsis rursus to Ecvai 
tribuunt, carpit Piat. Soph. 
p. 243. D. (fips, hnoaoi Osp- 
pbv xai ipuj^bv, « tive duo 
zoioiza za Kavz eivai yaze, 
zi iroze dpa zouz mt’ apupoiv 
fOiyyeade , "Jiiyovzeg apyto xai 
cxazepov Eivai; Ti' to eIvoi 
TOUTO um^d^tapiev vpaiv j tto- 
zepov zpizov irapa za Suo 
Exeiva, xai zpia zo jrav, aXWc 
pii Suo ETi xaO' fipa; ziBapev ; 
ou yap TTou Toiv ye Suoiv xa- 
>oOvTes Bazepov ov dpyozspa 
opolag Eivat isysTE' axsShv 


83 


adhibent; unum enim aliquid esse dicunt ho¬ 
minem , quodcunque eorum quisque appellare 
voluerit; atque id unum formam et naturam trans¬ 
mutare, a calido et frigido coactum, et fieri vel 
dulce vel amarum, vel album vel nigrum, vel 
quidlibet aliud. Mihi vero neque haec sic se ha¬ 
bere videntur. 

u3e oOtmj legit Cod. Flor. 


yap av ev , iW 

ow Juo eiTJiv. 

«vayxaSofisvovuTToTe 
Tou dspfiou X. T. i,] 'Avay- 
xa^eirSac spectat ad naturalem 
necessitatem, quam dvayxv)» 
Tocabant, cui in universam na¬ 
turam maximam vim tribuerunt 
pbysici, ut jam, quum do his 
egimus , vidimus p. 21. otiSi 
yap Ttspt T>)S Tuv jravTMV yu- 
asas , ^itep tuv o^Xmv ot 
TrhJiTTOt, SisksysTo , axorciiv 
onoif 'o xa^oupevos vm tuv 
(ToytffTuv xiapot e;(st,xat TWtv 
avayxat; Ixaara ytyvsrat 
Tuv ovpaycuv , ccXXa xal tou; 


ypovTi?ovTa; ra TOiaura p<u- 
patvovTa; amSsixwsv. Xen. 
JHem. I. 1. 11. Ta Jt’ 

avayxris ytyvoptsva. Piat. 
Tim. p. 47. E. Caeterum 
multos physicos calido et fri¬ 
gido maximas partes in natura 
tribuisse etiam supra vidimus. 

yiuxu xatTTtxpov.xat 
>suxbv xat ps^au.] San¬ 
guinem nempe, sive pituitam, 
sive bilem in homine has sub¬ 
ire mutationes contendunt. 

xal rravToiov t« a^Xo] 
Ad haec annotat Galenus: 
To xal TOVToIov tou; sv Tat; 
p^aXsffat; ouffai; v6ffO(;ytyvo- 


84 

5. Ot fxew ouv TiMffToi Toiairta Tiva, xat Iri 
hfyvtaxa. touteuv «TToyatVovTat. ’Eyw (?£ (fn^i, ei 'iv 
«v 0 avSpumi, ouiJe ttot «v iikyeev' ov^k yxp ‘ «v 
«V UJT ftoy oikynceiev, ev eov' ei ouy xxi ocky^cei, 
avdyxn xat to i(lip.evov ev eTvai, Nvvi $e leoXXcc’ 
■KoXld yxp eiaiv ev tw atapLXU eovm, x oxorav utt’ 
«XXflXuv TOpa yuffiv deppLXtvriTxi te xxi ^v^^yjtxi , 
xat ^Yipxivntxi te xat yy(3atwiTat, vdffou? Ttxiet , 

8. a» SXysev] Cod. Flor. dXyitaeiev av. 

iPKOTOu] Sic emendavi; vulgo uno tou. Chart. ct Mack. 
vtf oTou. ev eov omittit Aid. 

et ouv xat aXyntret]' Chart. et Mack. et ouv xat 
dXynostev. 

vuvt (fs — eovra] Mss. Codd. Regg. Viudd. Icgiiut vuvt 


jievou; ev^etxvurat. 

fxivetat ouv xat tud'i); , xat 
5 >aia ;(oXr) , xaXouo’t tfauriiv 
itTXTo>St) , xat Tt; spvQpa , xat 
itpxaostSrit. dXXat re Ttvsf 
dvuvupot, xat ^dXio0’ orav p 
ayinsSovuSsi to vomifta. 

S. ou^e not’ dv nXyeev’ 
ouJe ydp dv JvJ Imper¬ 
fectum ?Xyeev dv non est quod 
auctoritate Cod. Flor, in dX- 
ynoeiev mutemus. In Me¬ 


lissi fragm. 7. Brandis, 
Comm. Eleat. et pev yap iyi- 
vero , dp;^jjv av el^Ev. 
Xenoph. Hier. I. 9. et yap 
tou 9’ 0UT6 )s S^st, niij d” 
noXXoi ftev eneSuptouv tu- 
pavveivj neij Je ndvrej e?^- 
Xouv dv TOUf Tupdvvou;; to 
iwpevov est TO lopa. Com¬ 
paretur cum his Melissi doctri¬ 
na ens non dolere; fragm. 13. 
oude dXyeet. ou ydp dv ndv 


5. Plerique igitur talia quaeJatu, et alia his 
proxima pronuntiant. Ego autem dico, si unum 
esset homo, numquam doleret; neque enim esset, 
cum unum sit, unde doleret; quodsi igitur 
etiam dolebit, necesse est etiam remedium unum 
esse. Nunc vero multa; multa enim sunt in corpore 
insita, quae quum a se invicem praeter naturam ca¬ 
lefiunt et frigefiuut,et exsiccantur et humectantur, 


(?£ TToWa 6v TM oru^Tt eovra. Verba vuvl Je iroiXa 
redundare existimat Mack., cui non assentimur. Pro siirtv 
Cbart. legit iortv , et pro sivta iviovrx. 

a bxorav ujr’ Cod. Med. a orav jrap’ dl- 

xai paivriTat] xal omisit Cbart, 


em d^yeevov’ oii ydp av Sil¬ 
vano det eivat XP^V-^ akyei- 
viv' oiiSk e^et tmv Svvapiiv 
TM iiyisi' OUT dv opLOWv em, 
et diyeof djroytvoftwou ydp 
rsv dv dlyioi, v npoiryivo- 
(tevou, xai oxix av ert opotov 
em. oud’ dv To uytesdiy^irat 
Siivano' dreb yd/> dv blotro 
To uytej xat to eov , to ^e 
oux eov yevotTO. xat irepl tou 
dvtriodat 'o auTo; Xoyo; tu 


Nuvt J^rroUd.] viiv Je, 
af vero, ut ap. X c n o p h. Ojr. 
VII. 2. 6. e^oMpinv S'av ov- 
Tus ej^ctv' vuv Sk tsdvra rd- 
vavzia — vpdxzav irpoarivix- 

0»V TM 'ATtoX^wvt. 

xat uypatv«Tat] Cui haec 
legenti non in memoriam venit 
Alcmaeonis doctrina de sani¬ 
tatis ct morbi caussis: 'Ak- 


86 


Sxjxe TToXXai fisv iSiai tuSv vovarifxcixav, Ttollh xai 
ri tnaii; ahziav hxCv. Se Sya^ye xov ^acrxovta 

«I/xa elvM (jLouvov xov £vdpa>mVf xxi aXXo nrjSlv, 
Seixwvxi aiiTov firi ^sraXXaffffoVTa rfiv iSiriv , [iviSs 
yiyvetjBcu xxixvxoiov , «XX’ ri Sprjv ttva tou eviauTou, 
V Tws l^XlXtl]? ToiJ «vSpCdTtOUi, ^ p «Tpa £V£OV (fOLlVeXXl 
fiovvov iv Tw «vQpcoTTW' ££X05 yap £rvai ptt'av Ttv« 
Spjjv f iv p (foiivexM auTo £ip’ ewutou Iv eov' t« aiiia 
Se leyai kxi itepi tou falaxovrog (pHypia eivai, xai mpi 
TOU ipaaxovTOs. ’Eyw piev ydp dmSei^co « «v 

yww Tov «vSpojTrov £fvat, xai xaT« tov vopov xat 
xaT« Tyjv ^uatv dei TauT eo'vTa opota, xai vlou £o'v- 

£!)(;»£ auTsuv] auTEMV desideratur in Cod, Med. 

fitri psIraXXctffoovTa] Gal.L. I. de Elem. nera^d^Xovra. 
Quaedam eiempl. pi omittunt. 

aXX' u Mp>)v] Cod, Flor, et Med., Mss. Reg. etZwing. 
aXkriv &piiv. Contractius hunc locum retulit Gal. L. I. de 
Elem. aXX’ i apnv uva rou evtauTou, Jj T>j{ «Xextjjs Tiis tou 
avSpwTTOu , ev p aipa Sv sbv faivsTai aiiTO , iv ecjutiu o ti ' 
eari* rat «ura iJe Xsyiu xat jrspl tou yaoxovTot xoXnv. For¬ 
sitan verba omissa exciderunt. 


ftaiav Ttis pev uysiac £t»at 
(ruvexTCxiiv loovopiav 
TMV (Juvapeuv' uypou , 5«- 
pou, etppou, ivxppv, 


ETtxpou , yXuxE'o;, xat tuv Xoc- 

WWV’ T>)V ^E EV aUToIj po- 

vapxiav vooou notnuxriv. 
Alcm. fr. 28. Vid. M. A. 



87 


morbos pariunt; multae idcirco sunt morborum spe¬ 
cies , et multiplex quocjue eorum est curatio. Ego 
sane aequum puto eum, qui dicat bominem solum 
sanguinem esse, nec quidquam aliud, ostendere ip¬ 
sum neque speciem mutare, neque omnigenum fieri; 
sed vel aliquam anni tempestatem, vel bominis ae¬ 
tatem , in qua sanguinem solum in homine inesse ap¬ 
pareat; consentaneum enim est unam esse tempesta¬ 
tem, qua sanguinem solum in homine inesse appareat; 
idem dico de eo qui pituitam, et de eo qui bilem 
solam homini inesse dicit. Enimvero quaecunque 
ego hominem esse dixero, ea et lege et natura, tum 

fisy/xa etvctt] Quaedam exempl. addunt povov; ip’ 
euuTou correxi pro ev Iuvtu , quod pleraque habent 
Exempl. Cff, quae notavit S. Karsten in Farm. p. 99. 
Eodem modo ap. Hippoc. Epid. I. 3. ou yap (xovov auro; 
ip Imutou ToiooToc eartv. Post p\iy^a. etvat Chart. et 
Mack. addunt tov av9panov et Gal. [lovov tov avSptaTrov, quod 
nisi addatur, subintelligatur tamen. 

Taur’ eovTo] Cod. Med. habet ri aurd. Pro oftot* 
Gal. habet ofiotu;. 

Gnna. 1. 1. cf. supra p. 31. primum duplicem conslructio- 

^ecxvuvot — [xh /xe- nem verbi ffttxvvvat cum 
TaXidffffovja — pjiJi participio (ftEraXXdcirovTa) et 
ytyvsff Sat] Offendis h. I. cum infinitivo (ycyvsffOai); por- 


88 


TO?, xxi yipovzoi , nai m/»k xeci (j/uxpiJi 

xai 0 epp 5 , xat T£x/*«pta itapi^a, xai avayxaj «tto- 
yavw, ^t’ «{ exoKTTOv av^ezcu te xat fStVei e’v tw 

(jdpMZt. 


Ke^aXcttov 


^'• 


6. ITpwTov piEX ouv dvciyKY) rfjv yiveaiv yiyveadou 
yLYi df evos' Jrws yap 2 w /wy xt yswinaeiev «XXo, 


au^ETac] au^avETott habet Imp. Samb. 

6. T>)v ycvcirev] aureou perperam addiderunt Chart. et 
Mack., quasi spectaretur n tou avBpitnou yheat{. Auteou 
expungi malim; loquitur enim de yeviazi tanquam ge¬ 
nere, cui hominis procreatio ut species sponte subjun¬ 


gitur, prouti scriptor ipse 

ro vox auTOv ad dvdpunov re¬ 
ferenda, pro qua exspectan¬ 
dum videatur «ut b—pri fie- 
taXXairirov,nempe To atjua. 

■ xat xara rhv vbftov, 
xat xava riv yufftv]Recte 
Galenus rb xata rbv vo- 
ftov explicat rb Trpo; tuv av- 
0punav voftiSbfievov « x«t 


significat initio § 7: dvdyxn 

JofaSopsvov, et «xarariiv 
fuaiv rb xar aiiviiv tuv 
irpayftavMV Tiu a>«6Et«v. 

Discrimen illud inter rbv vopav 
et rhv fuffiv quam frequenter 
usurpatum sit Socratis aetate 
tam a physicis quam a so¬ 
phistis e Platone maxime 
apparet. Notum sophistas, 


89 

in juvene, tum in sene, tempore frigido aeque ac 
calido, sempei’ similia esse demonstrabo , atque in¬ 
dicia proferam et caussas necessarias ostendam, qui¬ 
bus unumquodque in corpore augetur et minuitur. 


^aput IL 

Quid de hominis ortu et interitu statuendum 
sit , exponitur. 

6. Primum igitur necesse est generationem 
non ab uno fieri; quomodo enim, unum quum 


xoimv X. T. X. 

Tc&t yap iv yeov, vl x. r. X.] Chart. et alii post tI 
distinguunt, Gal. L. I. de Elem. TrtSf yap av sv ys ov, ^Xo 
ti yevvndstsv, ec ptri rivt fu^Osin aXX^. Aid. jtmj yap iv 2» 
y’iov. Cod, Mcd. legit jrdic yap Iv ys 2vt« yivvtxmev. Pro 
cl pLV) Tivt Aid. EC fin rt. 


virtutis vim et rationem tol¬ 
lentes , docuisse ea, quae justa 
et honesta habentur, non 
per se — yvirst, natura — 
justa et honesta esse, sed lege 
quadam et conventione. Piat, 
Gorg. p. 4S2. £. ec yuiTEC psv 
oiix iffn xaXee, voptu ^s. Cf. 
Slal.lb. ad. h. 1. 


6. Ifc5{ yap Iv y’ibv] 
Ad haec verba in raarg. Cod, 
Flor.ascholiasta haec notantur: 
nmpKrra (u; evi;^ cv b avOpa- 
rros’ Et yap sv Sv, se pii 
spttyvuT» erspa, ttus iv iyevva' 
ouSe yap h airof hspov iv 
ysvvSffsiE fftTov , ei pii trup- 
piXOsin Tj) yj)- x«t oTt Ta 
12 



90 


ei ^L-fi xm fxiXos»!; EireiTat av prj oftofuX* 

iovxci (iiayyixai , xat xriv «itrjv Ixovra $vva[uv yev- 


v» , . oua «y Taiiw njjiiv 

[liaynxai] Alii fnyvurat. 

ensiTct ou(J|£, av] Pleri 
distinguunt: eitetx» , oiiSk av 

bjxoyuXa xal Triv auriv s;^ovTa 
(Juvaftiv (iiyvupsva ytuvaat' 
"oxav yap at xeaaape; Trotom- 
TSf, st xara rb 6epp,6v , xal 
xh rjiu;(p6v, im xo ^ripov, xal 
xo uypbv pLSxpiai ev xa aizip- 
paxi xa avSpatp , xat ru yu- 
vatxtitp txpxjtv , (ugauTias Js 
[texpta; xaxd xi xo rroirov, xat 
TO TTUxvov, xat TO dpathv e/u- 
ct’ x6x£ xat i auXhijiii yiyvs- 
xai' oxav Se xt toutov dpe- 
xpov, TOTE oii^e aiiXhi^te yi- 
yvexai, quae glossa satis bene 
auctoris nostri de generatione 
explicat sententiam. Simili de¬ 
monstratione alio sensu usi 
sunt Eleatici ad probandum 
unum esse quodcunque est. 
cf. Aristot.Lib.de iwop/t., 

Jtfel. et Gorg. C. 3. 


ffuvTeAeoiTO’ mi troXiv, 

Exempl. vitiose post emixa 

tvelxa oude, iv pi> 
b/tbfuAa] In hujus loci le¬ 
ctione omnes haeserunt inter¬ 
pretes. Sic legit G a 1 e n: orsi- 
Ta, oxjSiy av p.vi op.otpoka eovxa 
fiiayijxatyxal tJiv avxriv f^ovxa 
Suvapiv , yevva , ovS' av xa 
aixd fijuv fuvTsAsotTO , h. e. 
deinde, quae miscentur nisi 
ejusdem sint generis ean- 
demque facultatem habeant, 
neque generant neque similia 
(parcntibns) nobis efficiun¬ 
tur, quod manifestum fieri 
inquit in diversi generis ani¬ 
malium generatione, quemad¬ 
modum in equis et asinis, 
vulpibus et canibus; nam ex 
horum mixtione generari ani¬ 
mal, veluti e duobus mixtunn 
quae vero naturam habent vaU 


91 


sit, aliud quid generare possit, nisi cum aliquo 
misceatur? Deinde, 'nisi cognata genere inter se 
misceantur, eandemque vim habentia gignant, 


eo ito] Pro Taura omnes legunt 
, Heurnio excepto. Pro o^uvTs^e'- 
(TuveMoiTO. Chart. (tvvts^soivto. 


sive Taura sive ra 
oiTO Mss. Reg. Vind. legit 

de diversam, si misceantur, 
nunquam generare aliquid pos¬ 
se. Patere porro ait Galen. 
ultima sententiae verba oCiS' 
av ra aura npiv fuvre^eoivTO 
labem suscepisse, atque ita ea 
interpretatus est: xavftli ofiosi- 
(?e; p To {uyv6[tsvov ?wov er^pov 
iripu , xoivMvtav $ri rtva rijf 
yuffsuf stvat' ou yap av ra 
aura ^puv (tuvtsXeoivto, tout’ 
EOTiv , oux av yivifTi; ix rUs 
ouvoJou ysvoiTO, ?iuou Toij 
ysvvricariv ofioiou. Si vero 
post eketra ouSs minimam 
distinctionem ponamus, et pro 
Taura sive ra aura legamus 
raura , sensus evadet multo 
lucidior; loci interpretatio haec 
erit: deinde, si non cognata 
genere (fiii opLutpula) inter se 


misceantur, nec eandem vim 
habeutia (xat [pn e prioribus 
repetendum] rliv auriiv e- 
ypvra Suuap.iv) procreent 
(yEvva) , ne haec quidem 
(raura scii, to piaysaOat xat 
TO yEVvav , sive « pi^H ^ 
yeuuvmi) effectum haberent, 
sed irrita essent; scii, ou^s, in 
principio positum , et in fine 
repetitum, copulandum est, 
idemque valet quod simplex 
negatio; v. c. apud Hom. II. 
II. v. 22. ouSk yap ouSe xev 
aiiToj uTzixfuye xvpa pekaiuau, 
ap. Thucyd. I. 123. a>X oiuf 
&; ouSe Twv EtXtoreov piiuuraig 
rtai TTioTEuoavTEs ri^msau x. 
T. Saepe etiam to ouSi 
sequitur simplex oii. v. c, ap. 
Piat. Rep. IV. p. 426. B. 


92 


« TO Oepftov TW ({'UXPy } ^yipov TW uypu 

fxeTpiui npoi «XXyjXa £^ei xai hcog , aXXa SaTspov 
Barspou toXu itpoi^ei, xat to icxupdTspov tou «ff0£- 
vearipov, ri yivsaii oux «v ylvoiTo’ ware ttco; etxos 
«y evos Ti ysvwiSnvai, ote ye ou^’ «tto twv TrXeidvwv 
yevvaxxi, Jjw fxri tux>7 )wcXw; sy^ovm rfi^ xpr/tjto; tid; 
TtjDOS «XAyjXa ; 


xV( iraXev, ec ft>)2 xat )raXtv abest in Cod. Mcd., se¬ 
quitur et yap ph. 

Oarepov dxTipou ] Cod. Med. habet rh hspav tou 
eTspoii . 


Olli av ri irdXt; apa , onep 
aprt iXiyopev , oXu TotouTOv 
Troii), oux ETraiveoee. 

ei ph TO Qepphv tm 
^uxpoi > X. T. X.] Eadem 
anuuit Plato: ou aptxpiv 
Tepr/v eivat xa9’ immaxai 
Ti( ?euyvuvat rous bp6}.oyov 
xpaiTtv EXOVTaj eis yevetrtv , 
avipa; xe xai yuvaixas, atque 
HippoC. .dpb. V. 62. bxdoac 
^uj(pas xat TTuxva; xas poxpag 
expiiaiv ou xutoxoufft, xat bxo- 
ffat xaSuypous auras e^euot, 


bpoiag , aTroopE'vvuTat yap au- 
Tepot b yovos' xai bxboat 
5>)pas ftaXXov xat Treptxexau- 
ptevas' evintri yap t«s xpofot 
ifMpexM xo tnrepfia. bxdoat 
^e e^ apfoxepav rbv xpiimv 
exoufft ^'jppsxpov , at Totau- 
Tat eixixexvov ytyvovrat. Cae- 
terum eandem fere de gene¬ 
ratione sententiam tulerunt 
antiqui illi philosophi, v. c. 
Empedocles (cf. ‘Vrist. de 
Gen. Anim. I. 18. IV. 1. de 
Part. Anim. II. 2.), Parmeni- 



93 


ne haec quidem nobis perfici queant. Praeterea, 
nisi calidum frigido, et siccum humido temperate 
et aequaliter respondeant, sed alterum alteri et 
valentius debiliori multum praevaleat, generatio lo¬ 
cum habere nequit; quocirca quomodo consen¬ 
taneum est ab uno aliquid generari, quum ne a 
pluribus quidem generetur, nisi justa inter se 
temperie gaudeant? 

xat To t(x;fupoT6pov] Chart. et Mack. habent pro rb 

OTE 75 ] Jidem owou ys. Pro yiwarat, Gal. 1. 1. 
yiyvsTai et pro rnc xpiiaioi Id, rnj wpb; xotvuvta;. 


des(cf,Diog.L.IX. 22,), alii. 

xalaisxovrKrriiKp-ii- 
ffiof] Ad vocabulum xpri- 
(Ttoff haec annotat Gal en, 
jrpMTOs uv lapisv 'imcoxpxmi 
awtfrivaxo xspimvaBxi xa axoi- 
jjEta, ~ xai TauTji Sirtvsy- 
x£» 'EfiTTEiJox^sous. xaxstvos 
yap , ex fte» Twv auTuv oroi- 
yeiav, uv xal IjtTroxpaTJiS, 
yeyovivai yntrlv ripiq xe xat 
Ta aXXa aiipxxa irxvxx xx 
ixepi Tnv 7«v, ou ftJjv xexpx- 
ftsvaiv ye SC xXkh^tav , Mi 


xxxi fuxpx [lopix ■Kxpxxet- 
piivav xs xxl tpxuovxuv. xpx- 
a t; autem illa, sive mixtio est 
mutatio quaedam, qua va¬ 
riae res naturam suam sibi 
inpertientes novum quid 
efficiunt, quam ex Empedoclis 
sententia iu rerum natura 
nullam esse supra p. 14 ani¬ 
madvertimus. Cf. S, Kar- 
sten, in Emped. p. 408. 
Caeterum genitiv, xis xp-haiot; 
pendet a xaXii; e;(0VTa , ut 
infra § 8. 


94 


7 . 'kvdyv.Yi zotwv, xrj<; yuuto; Toia^Jrris u 7 rap;(ou- 
ff»]; xat TMV «XXmv «TravTMV xa» xns tou avSpwTOU, 
(A»j ev dvxi Tov xvSpoimv, «XX’ ixoamv tuv ffUfi- 
iSoXXopvuv e; riiv yiveaiv sy[tiv nvx §uvx(jliv ev tw 
ffcopcTt, otnvnep wjvs^xXlem. xat 7 r«'Xtv ys «v«yx >7 

«TO^MpSEtV £fs TOV EWUToii fUdtV ^ffTOV, TeXeUTMVTO; 
dvSpcomu , To TS vypov Trpa; z6 vypov , xat to ^yjpov 
irpos TO ^Yipov, xat to Qtpp.6v irpog z6 0£pp'v, xat 
TO i|/uypoy Tipos TO (jtuxpov. TotauTig iJe xat twv 
iazlv Yi fwii; xat twv «XXtav TOvrtav’ yiyvtzxL te 


7. uirapxoiifffl i] Gal. L. I. de Elem. legit iouoiij. 
TE^suTMVTos avSpMTrou] Multa Exempl. habent reX. 
ToO (TUftaTOJ ToO dvSpUTTOU. 

TO T6 uypbv irpbc to uypbv] Cod. Flor, habet to ts 


7. systv Ttva Juvapttv 
sv TwauftaTi, otnvrrsp 
ouvs/SaXXeTo] Supplendum 
e;f£tv TOtauT>)V Ttva (Juvaptiv 
ev Tw aitjiau , ot»v7rsp Ixa- 
S-ov oxive/SaXXero. 

ctirox^psEtv eis t»iv 
ewuTou fuotv IxaoTov] 
Eadem de interitu doctrina 
pulcre exponitur iu £. /. de 
Diaeta p. 35. Ed, Aid. 
dffoXXuTat fisv oii^ev «wdvTwv 


TMV (TMpaToiv, ouJe yiyvezai o 
Ti /iri xat wpofffiev 5v. on;pi- 
luayiitsva Se xal (Ttaxptvopeva 
dXXotouTat' voftt?STat Je Trapd 
TUV dvflpMjTMV TO pisv £? adoo 
6f fws aiifuSev yeviadxi' to 
Je ex TOO ydeof eis a<f)jv pteioo- 
dev dmXeoSai. bySaXpoiot (?e 
det TTiOTeueo-flat paXXov « yvoi- 
pyjotv. eyi) de Totde yvipp efn- 
yeopai. fwa yap xaxeiva, xat 
Tdde. xal oure to ?i!iov «rro- 


95 


7. Quum igitur ejusmodi sit natura cum reliquo¬ 
rum omnium tum hominis, necesse est non unum 
esse hominem, sed unamquamque earum partium 
quae ad generationem conferunt, habere in corpore 
talem aliquam vim, qualem quaeque contulerit. 
Atque rursus necesse est moriente homine unum¬ 
quodque ad sibi cognatam secedere naturam, humi- 
dumad humidum,et siccum ad siccum, et calidum 
ad calidum, et frigidum ad frigidum; talis autem et 
animalium est natura et ceterorum omnium; ori- 


uypov irpiKTxapviaou eg to vypev. Pro npoayoiprxTat Ms, bibi, 
Vind. habet •npo(T)(appTe. 

TTavTMv] Zwing. aTravTMv. 
ylyvsTai ts] Gal. 1. 1. yiy. yap. 


Bdveiv olov re pm puta irdv~ 
rav' xat yap aTroflavEtrat, oute 
TO piYi ov yeviaBai ptvi ovTOf 
o 0 ev napayevYifferait aXX aS- 
^szat irdvra xocc piecourat i; 
TO /tiQxtoTov xat e; to 
<gov, TMv ys (^vvaruv. o u 
J av Sia^iyapat ysvisBai xat 

TO airo^eVfiat twv iroXXaiv £t- 

XEXEV ippitiveua. TauTa (Je xat 
(TuftptffyeuSat xat SiaxpiveaOai 
S>Ss' yiyvisBai 


xat diro^Efffiat to oiuto' ?upt- 
(ttynvat xat SiaxpiQrivai to 
tiuTo' ysvisBat ovptpttyijvat to 
divTo' dTTokVflat, ptEtuSqvat, 
SiaxpiBiivai to wuto', exaarov 
irpog ffcti/Ta , xat TTCtVTa irpog 
exaazov to oiuto’ b v6p^og yap 
zri fvasi Tzepi toutuv svavTtof. 
Eam etiam attingitXenoph. 
Cyr. VIII. 7, 20. (?ta>uo/xe'vou 

TOU dvSpUTTOU JijXd EOTIV Ixa* 

(^a «fftovra Ttpog to bpiofvXov, 




95 


i/jtotM 5 ndina. xai ulsvm oaotcj; itavW cuviljtaTati 
yxp auTSMy fi fUffts «iro toutcuv twv 7rpostpr)fX£V6)y 
TrayTMV, xat xe^euta xaxct xa slpYiidvx' ets xmuxo 
odevnep mviaxn l'xa(jxov, IvxauSa oyv xat aTO^t^priaev. 


Ke^aXai 


8 . To tfwpux xou dvQpramv e-^zi h Imuxo) 
«Tpux xat (fkiypM xat rfyouv ^xnQrtV 

X£ xai' fjiEXatvav’ xai xa’Jx« Effxtv aiixlw 17 yufft? xov 


itpoeipviftevoiv Ttivzuv] Gal. elpnpihav ditivrav. 
ffwvsffT»] Zwing. ct Corn. mivsart. Gal. ^vviimixs, 
Caeterum hacc verba aliter distinxit Aid. ; x«t TsXeuTa 
itaxa Tot eiptifteva ei; xi sMvxb' oSevjtep otiVEimj exaurov sv- 
x«u0a X. X. A. Pleraque exemplaria distinguunt post fxax- 


xov' nos sic emendavimus ut 

«rWv xri; 'jmyyi;, et Cic. de 
Senect. 2'2: abeunt illuc omnia, 
unde orta sunt, 

svxaO0a — affexiap»!- 
trsv] Animadvertendum ad¬ 
verbium evxaOSa saepe con¬ 
jungi cum verbis movendi. 
Piat. Epist. Tll, epi Si ifl- 


post xa elpnpiev» distinguamus. 

xopsvov £vx«ufla. Eandem 
plurimorum de rerum inte¬ 
ritu fuisse sententiam supra 
saepius vidimus: cf.p.l3, 

8 . 37 OUV] Latinorum u»- 
delicet, hoc loco inservit ex¬ 
plicationi xou t^txxbv. Hacc 
conjunctio raro occurrit ap. 


97 


untur simili ratione omnia, et simili ratione occi¬ 
dant ; oriuntur enim ex his quae diximus cunctis, 
et quo diximus modo occidunt; in idem unde 
conflatum est unumquodque etiam abit. 


OTAtiut 111. 

Quid sani/as, <juid morbi sint, exploratur. 

8. (jorpus autem hominis in se sanguinem 
et pituitam et bilem duplicem, videlicet flavam 
ac nigram, continet, et haec corpus illius consti- 

Pro ri slpij/isvct Gal. habet to stpjiftsvov ct pro Tuurb 
TaiiTo. TuuTo correxi pro to emuto quod vitiose habent ple¬ 
raque exemplaria. 

8. xat yXeyfta] Gal. L. de Atra Bile habet xal to 
Id. 1. 1. omisit «youu atque pron. «ute'm. Alii 
omittunt etiam (Tittuv. 

antiquos, ut ap. Xenoph. 

Oec, 19. 11, (Jia ^rjpimtxa 
jjyouv ;^«uvoT>iTa. Saepe u- 
surpatur a scholiastis Grae¬ 
cis, ubi vocabulum explicant, 
yilSofuti , >iyouv fpovri^ia. 

aTficc, - yltyp-a., — 

;£oX>)v |av 0 uv te xat fte- 


^atvav] Non difficile est 
determinare quid his qua- 
tuor humoribus intellexerit 
auctor; erraret vero qui cre¬ 
deret his vocabulis eandem 
significationem tribui debere 
quam hodie iis tribuunt phy- 
siologi ; antiqui enim illi, 


(KijjMXOif yuxi Sid Taura akyki xal uyiatvsi’ vyiaim 
jxh» ow ftoXiata, oxorav (xerptws Taura rfji i:p 6 i 
iOlrika xpyjffios re xai ^uvdfuos xai rou nX)50£OS , 

fitrpiuf raurce] raura omisit Cod. Med, 


chemiae plane expertes , hu¬ 
mores tantum qualitatibus 
quas sensibus percipere pos¬ 
sent, distinguebant, inter quas 
humoris cujusque color impri¬ 
mis magnas habebat partes. 
E sanguinis ergo e corpore 
emissi coagulatione hanc hu¬ 
morum distributionem petitam 
esse quisque facile intelliget; 
serum nempe ?avOigv , 

atque placentae laete rubram 
partem aijta vocarunt; pro¬ 
fundioris vero coloris huic 
impositae parti ;^oXijsfieXaiv)jf 
nomen dederunt; fkiyiia tan¬ 
dem quod humidum sanguini 
inesset appellarunt; atque hac 
norma diversos in diversis cor¬ 
poris partibus secretos humo¬ 
res distinxerunt. Pituitam 
ergo intellexerunt quemeun- 
que in corpore sive sano sive 
aegroto album atque aquosum 


humorem, quod e variis locis 
quibus memoratur conjicere 
licet; non solum mucum, sed 
ct lympham exsudatam, pus, 
atque alios ad eum referebant, 
unde saepe pro inflamma¬ 
tione adhibetur, ut refert 
Galen. in Exeg. fliyjia oit 
fiovov rbv jQjfitiv TouTov thv 
^suxbv xat xjiv^^phv , d^Xa xal 
■riiv fXoywirtv i^nXoi. Vocatur 
hic illic etiam sanguis albus, 
ut in L. de Gland. d Si Stec^ 
vd^oi; (scii. aSiva, glandulas) 
aipoppaybi Xet/Spos, ro eiSof 
Xruxn xoi oiov fkiypa. Bi¬ 
lis flavae nomine, prae¬ 
ter bilem ipsam, quemcunque 
a bile flavescentem humorem 
designarunt. Saepe hic hu¬ 
mor ;^oXri tantum dicitur , 
omisso vocabulo , ut 
refert Galen. in Comm. 3. in 
lib. de Aeut. JHaet ,; iWwTor 


99 


tuunt, et per haec dolet et sanum est. Sanum 
quidem est maxime, quum haec moderatam inter 
se, tam potestate , quam copia, temperiem habeant, 


yap Tolf iarpotj fie» 

ctTrXut Oiiopafsiv t>iv iixpav 
Ts xat ^avBriv. riiv ftsXaivav 
;^oWv oXov touto Xsyeiv , 
oijx aTrXuj xoXnv. Quomodo 
tandem bilis atra oriatur 
diversis locis explicat Galen. 
V. e. comm, VI. in Epid. VI. 
ifidders yap rrjv yvisan ou- 

T«S SIV«« JtTT«V , fx TS TOU 

vaxioi axptaroi, xairSffav- 
Oii! virepairniOsiarK. Saepe 
vero etiam alius humor signi- 
iicatur, icbor nempe, atque 
tunc dxptpii! cognominatur. 

xai rauTcc icTiv aureu 
u ToO irupiaTof] 

Vocabulum fufftg varie in Hip- 
pocraticis scriptis usurpari 
auimadvertitFofis. Oec.Bipp. 
s. Y. fvat(. „yvtft(, inquit, 
dicitur corporis exquatuor hu¬ 
moribus temperatio etmixtio,” 
atque locum nostrum sic ex¬ 


plicat: eaque totam hominis 
naturam constituunt, velut 
elementa sub sensum cadentia, 
quibus animalia sanguine prae¬ 
dita constant. Eandem p- 
<7s&i; explicationem dedit Ga¬ 
len. L, 3, de Temp.; fuav» 
OT«v sTffu, oX))v Tuv obaiav 
re xai xpiaiv X^» t>)v ex 
TU» jrpuTu» eT0i)'e(u» , Osp- 
fiov , xai 'jnixpoii, xai fupou 
xai uypou. Similiter apud 
veteres physicos. 

xaiuytatvei] Enhabespri- 
mordia Pathologiae istius 
Humoralis, quae ab Hippo¬ 
crate condita tot duravit aeta¬ 
tes; tantum enim, ut Cice¬ 
ronis verbis utar, opinio 
praejudicata poterat, ut etiam 
sine ratione valeret auctorita . 
Immutata fere haec doctrina 
mansit usque ad Gaubiiat- 


/ 


!00 


xai ijLahaTX 7]V [isfxiypLsvx «Xyia , oxorxv rt 
TouTEtay tXxcaov yj nXeiov eir), h iv tw owpxTt 

xaj ixe[jLiyp.evov ^ zoibiv fuftTraatv' (kvdy^Yi yxp, 
oxoTav Tt Touteuv *** , evSe!' 

TS l^iaVfiYSM, OV pLOVOV TOUTO TO »’0<7£p0V yt- 

yvsadai , «XXct xai ev5a av ffT>5 xai eirixuSp , uTrep- 
Tzipiikdpisvov o^ivriv ts xai mvov Ttapeyeiv' xai ydp 
oxorav Tt Toureiav li^M tou acipuxTOi ixpvp 'nhiov tou 


alyiei Se x. t. >.] Gal. 1.1. sic legit: dXysst oxorav 
rt Touriwv eXaaaov h tt^sov vSrt xaptaBri iv tu aupart , 
xai pspiyftsvov p rolffi Trdai , sed vitiose; ex ca tamen 
[Hfiiyphov recepimus pro xsxprifiivov , quod pleraque habent 
ciempl. 

aviyxn yap x. r. X] Gal. 1.1. paullo aliter legit: 
dviyxn yap orav rt roureuv ^apurSp , xai ey euxixov otti , 
ou povov rouro ro j^uptov , svSrv efrarri , sjctvoaov yiyvsTat , 
dXXa xol evfla dv (rrp xai eizurxeOp uTrspmpTrXdftsvov , odu- 


que Boerhavii nostratium 
tempora. 

TYit Tcpoi dXX>iXa xpi- 
atoi re xaiduvdpiojxal 
TOU TtXflSeos] ouo>jsde Sir- 
TT/g, inquit Gal en., eruppe- 
Tpiag, rijc ptv ev rp (Juvdpet 
Tuv xepavvuptvMV , rij; ev 
TU TToaw tS{ ouffiaj, exart- 


paj epvnpovsufftv IwTroxpdrijt. 
bxoTav fierpiugexpTau- 
ra Tttg xpnatog, cf. supra 
§ 6. Simili ratione de sani¬ 
tate atque morbis disputat Ery- 
ximachus in Flat. Sytnp. p. 
188. A. 

xai pdXtffTa ijv pspty- 
peva p.] Ad haec annotat 


101 


et ea quam maxime inter se mixta sint; dolet vero, 
ubi horum aliquid vel parcius vel copiosius fuerit 
vel in corpore separatum nec reliquis omnib us mi¬ 
xtum sit; necesse enim est, quum aliquid horum 
separatum sit et per se consistat, non solum eum (unde 
secesserit) locum morbo affici, sed et eum ubi con¬ 
stiterit, et in quem effusum sit, propter humoris 
abundantiam dolore atque labore vexari; etenim 


vjivTS x«i wovov 7raps;(£i. Pro s f eavru arri Scrvinus legit 
sy’euuTou firt UTp ; pro touto Mss. Regia toutoj. evOcc av.] 

Eadem rejiciunt av , quod margini adscripsit Zwiug. 
av (JT>i xat rejicit Foiisius. Coru. legit svOa av emxuOri. 
Pro uwspirtpiTrXafisvov Chart. habet uTrspexrrtptwXaptfivov, 
Fevreus u 7 rep 7 rX»)pouftsvov. 

xai y'ap bxorav x. t. X.] Aliter Gal. L. Vlll. de Plac, 
Uipp. et Piat, xai yap orav ti toutwv efu tou (rwpwtTOS 
expvri rrXeov Tou e7r«roXa?ovTO; , oSiiviiv Ttapi)(si, H xai voffov. 


Gal en. raura rijv axpi^stav 
T>)5 Si oXaiv ai/ruv xpdaeiui 
iv^sixvurai. xara yap Txv 
tehiui aftsiimoravnv tou au- 
fiaTog iSiddsatv ou ptovov n 
avupLerpia tuv Tsaadpav orot- 
^fstuv , aXXa xai i ^{'oXiuv 
xpaatt axpcjSouTat. xazd 3e 
T«t yauXoTepas xpaasit tou 


(ToipiaToj £v3s)(erai ttots xa6’ 
ev Tt fioptov oux to-co;, oud’ 
bpioiuj, oii3e 3i bXcov dXXflXotj 
xexpdaOai touj ;^uftouj , aXX’ 
OTav ye piriSeKta aoufa; svip- 
yeta ^Mmerai, fiejiTTrii [liv 
iaziv 4i uyista , vouo; 3e ou j 

enixieivh, e. 


102 


eiriTTo^afovTo?, oWwjw T:apij(^si v xivuaii' hv rauTat 
Tixktv mimyixcu staoi Ttjv nivioaiv xtxi twv lAerdaxa- 
ctv xai TTjV dmxpimv j duo tov «XXuv , uoXX») au- 
T£W dvocyxrt 9n{Xrjv xriv d^uvyjv mpi^eiv xaxd td 
Etpyipidva, evdev re e^eavn xxl ev0« Oirepe^aXev. 


« dv 9)>J(TM TOV «vSpMTTOV £^«1, 

xai xard v6p.ov xai 

X. T. X.] Ter varie hunc locura legit 
rtv r aZdti daco mivariTat riiv xiv. ; 
au TraXtv etau irongoirat riiv xrvuatv ; 
iTsu aiiTo et pro tvOa «v9ev, atq. L. VIII de Plac. 
et Piat. >lv T a59ic etiru TrotiiarjTat tjjv xtvnaiv , et 


9. Eruov Sri. 

ditofaiveiv dei rcciiroc eovra 

JjV rauxa irdXtv 
Gal.; comm. ad h. 1. 

1. de Atr. Bil. fiv 
pro a 
Hipp. 

superinfundere, ut ap. Xe- 
noph. Oec. 17. 12. IXuo; 
imxvSeinti. 

uTrspirtftTrXaftevov — 
xemtrtv] Idem munus medi¬ 
cinae tribuit Eryximachus in 
Piat. Si/mp. p. 186 C. eari 
yap larptxi) iitumpn tmv 
ToO aupuno; epuTtxuv npoi 


irX>?ffftovr!v xat xtvuctv. to 
* u(iroXa?ov proprie est id 
quod supernatat: Q al en. vero 
explicat to irXeova?ov , ita ut 
irXecov Tou eunroXa?ov- 
To; significet amplius quam 
redundet. Idem to intno- 
Xa^ov etiam pro to ph xs- 
xpapsvDV anaai roU dXXo»; 




103 


cum quid horum praeter id quod superfluat extra 
corpus effundatur, evacuatio dolorem praebet 5 
contra si haec introrsum evacuationem et transla¬ 
tionem et ab aliis secretionem fecerint, e prae¬ 
dictis patet duplicem oriri debere dolorem, et ibi 
unde secesserit, et ubi exsuperet. 


(ffaput IV. 

Hominem e sanguine, 'pituita, bile Jlava et bile 
atra constare, demonstratur. 

9. X^ixi sane quaecunque hominem esse affir¬ 
mavero , ea me demonstraturum semper eadem esse 


h9x T£ efeoTJi, xai o9ev vnspejlaiiv. Cod, Flor, pro v v 
Taura habet v vv raura. Pro Trotqaqrat quidam Codd. 
habent Trotno-srat. 

9. eiTTo» <yjj] Gal. «Jr. Aid. post oei comma ponit, 
xara vofiov] Quidam Codd. et Aid. xara tov voptov. 


sumi posse animadvertit; 
etiam occurrit Epid. I. ttoXu; 
ft£v ouv xal {idhma 0 
ouTOf EffsnoWsv. 

xal Tji[v aTToxptffiv]Vocc. 
fisraaTast; et aKoxptsts 
saepe in Hipp. scriptis oc¬ 
currunt , atque variis gaudent 


significationibus, de quibus 
vid. in Foes. Oec.JEUpp.bb. 
w. Hoc 1. pterdaraste hu¬ 
morum in alias corporis par¬ 
tes transpositionem , aTro- 
xptffts vero horum secre¬ 
tionem vel separationem in¬ 
dicat. 

9. a»t] h. e. ut auctor 


104 


xxT(i yuffiW fyifj.1 , ehai alfix xtxi fXey/jta ■ xal 
XoXrjv ^ocvdijv rs xai nsXcuvxv, xai Tovrsuv npmoy 
fih xccTcc vofJLOV T« Qv6[iaza ^mptcrdtxt fyip-t, xxi ov- 
&evi abzioiv tmuto ovvopux elvai' Smtxa xa? t^iag 
xaxi (fiaiv xexc>>pi<jSiiu , xccl oihe xo tfkiypa ovSkv 
ioixivai XM at/juxxt, ouxs x6 oitftx xp X°^fo 
XoXhv Tw (fXiypaxi. n<3; yap av loixdxa etri xaiJxa 
aXXyjXotffti/, Mv o’jx£ xa op‘“ ipatVsxat irpo- 

aopdpevx , oiixe xj5 x®‘P‘ '{'«uovxi opoix ^oxki dvai j 
ouxe yap Qsppta optoico; otxjv otixe ^^vypx oiixe ^) 7 p« 
ouxe uypa' «vdyxrt xotVuv dxi xoaouxov (JjyjXXoxxai «X- 
XvjXmv xyjv j^£/iv xe 3c«t x>jv ^vvxpiv, pyj h aurd 
eivxif eimp p-h mp xs xxl u^iop xxlxov iaxi. 


xa dvd^ara] Mack< xai xa. ivop. 

SiupiirOai] Aid. SutapMai, Gal. SivipeiaBat. 

ETretxa xag tJea; xaxd pufftv] Cod. Flor, habet 
eireira xara yuiriv xat xas Weaf. pro oudsv Aid. ouSsv. 

yjiavovxi] Sic leguntpleriquc. Gal.^auouoT?. Cod. Med. 
^avifieva , quem secuti sunt Chart, et Mack. Quum vero non 

ipse circumscribit § S. s. f. explicuimus iSeav speciem 

xal vEou eovTos miBpomov , et formam: nunc auctor ipse 

xal yipovrog, xal xrig Zpvtc explicat dicens : xal ouxs xo 

iouartl xai ijfuxprii xai SsppHc. f^cypcc oxtShi iotxsvatxiu 

xif l de aci supra p. 82 atpxxt, oSxi x. x. i. — 


105 


et lege et natura; dico ergo sanguinem esse et 
pituitam, et bilem flavam et nigram; atque ho¬ 
rum quidem nomina primum consuetudine distincta 
esse dico, nec ulli horum idem esse nomen; deinde 
species natura distinctas esse, et nec pituitam si¬ 
milem esse sanguini, nec sanguinem bili, neo 
bilem pituitae. Quo enim modo haec inter se si¬ 
milia forent, quorum neque colores conspicientibus 
similes apparent, nec quae manu tangenti similia 
esse videntur? neque enim aeque calida sunt nec 
frigida, nec sicca nec huraida; necesse igitur est, 
quum forma atque natura tantopere inter se dif¬ 
ferant , ea non unum esse, nisi ignis et aqua idem 
sint. 

ad Tji subintcli. dvOpairm referendum sit, non 

est quod hanc illainvc lectionem substituamus. 
dvdyxYi Toivuv ort] quidam Codices azi, 
xal ui?(up TauTov so-Ti] Sic plerique Codd. Nonnulli, 
quos secuti sunt Mack. et Chart., ev xai raurov. 


ouTs Tii ;jpiifiaTa oftoia — , ergo ad ISixv refert ipse 
o'jrs rfi j^eipi^f/ecuovTC —, auctor. 

o’JTs yip depfia op-oiot; sa- opoia yatyeraijrpoff- 
Tjv , ouTs ^'j^pd, ouTe ?»)- opoopiva, outs rp pfst- 
pa, OUTS uypet; haec omnia pi ^auovrt oftota i?oxsst 


14 


106 


10. rvoiVi; (J’«v niaSe, Sri ov^ ^<xOr<x irav- 
T« IffTtv, dlX iinxaxov alziuv e/si S\ivoi[iiv xt Mxi 
ywxiv xhv eoivxiov' r,v ydip xm SiSuii dv9p(t>n(t> ftxp- 
fixxov o XI ip}.£y[JLX dysi , ip-kxxi aoi . c^kypct ,, vm 
iiv ^tdw; fdpiJMxov 5 xi ^oX^jv «yei, ip-UxoLi aoi yo- 
Xrtv' xata t«ut« §s. xai yokw p-ikaimv vx/Bciipu, ?!V 
fdppuxKQv 0 XI yoXhv jxeXatvay dyei' xat «y 
XpMjpi «UT£tO TOU CJ(i)pMX0i [iSpOi XI, &<7X£ Xpaijp.01. 
yvAcQat, p\jri<jsxai alxi^p aJpM’ xal xaOxix zoimsi aoi 


10. TTcevTa Efl-Ttv X. T. X.] Cod. Mcd. habet Travra 
irxiv , aXXa eyet (Juvafiiv ts xal yjfftv Trjv auTvv exaarov. 
et ydp Tivi (JtJus avOpunta —, a.TtepXha.1. Pro rivi SiSui 
Gal. L. 2 de Elem. legit roi ^uti;, alii StSoir,;, quos secuti 
sunt Chart. et Mack., et pro eftiezat, quod plerique ha¬ 
bent Codd., iidem legunt dizepiiTat , quum paullo post verbo 
simplici utantur. 

xat nv Jtdwj] Mack. Galenum secutus legit (Jowf. 


rivat] .Animadvertendum S o- 
XEtv h. 1. de reliquorum sen¬ 
suum , ut manuum, percepti¬ 
one , ifaivtaOxt de oculo¬ 
rum conspectu usurpari. Dif¬ 
ferentia vero utriusque vocis 
qnam Zeun. ad Viger. V. 
13. 1. constituit, quasi hoc 
spectaret id quod revera est, 
illud vero quod lautum spe- 
riem veri habet, h. I. fru¬ 


stra quaeritur. X c n o p h.Cj/r. 
I. 2. 16. ftsoTOu; yat- 
ve<reat. Id. U 1.8.7. rb 
J 0 ? a i Tuv dXXorpttiiv iyitaOott . 

10. fdpptxxov, oTtyXsy- 
fta aytt] Talia remedia pi¬ 
tuitae evacuationem promo¬ 
ventia multa citantur in 
scriptis Ilippocraticis, c. g. 
in libro de Morb. Mulieh. s. 
f., de Affect. Intern. et ds 


107 


10. Cognoscas autem ex his non unum esse haee 
omnia, sed suam quodque ipsorum et vim et na¬ 
turam habere: si enim alicui homini des medica¬ 
mentum quod pituitam educit, pituitam tibi vo¬ 
mit, et si des medicamentum quod bilem educit, 
evomit libi bilem; eadem quoque ratione bile 
atra purgatur, medicamentum si. des quod bilem 
atram educit; atque si Ipsi aliquam corporis partem 
sauciaris ita ut vulnus fiat, eilluel ipsi sanguis; at- 

xara TaiiTa] Quidam Codd. TaOra, Zwing. za-jrr.v, 
el pro SiSas GaL Siti. 

xal iv rpiiavt auTsu] Gal. L. Vllt. dePlac. llipp. et 
Piat, legit xal >jv rpwinis au aurou aoifiaro ; pspot Tt, uora 
iXxof yevsijSat , idem vero L. 2 de Elcm., xat Jv Tpaxrv! cu- 
TOU Tt TOU (TuftaTOC , u{ To l^xos yiyviuOxt. Quaedam exem¬ 
plaria, uli Focs., xat ijv Tpuffyjf auTov. 


Nat, Mulieb .; in iisdem libris 
referuntur remedia bilem fla¬ 
vam et bilem atram ducentia, 
E/xetrai (TOt tji\iyp.a — 
ip.iezai , praes. 
Keque offendit quod auctor 
tempora variet hoc loco po¬ 
nens praes, eps erat, dum 
in sequentibus utatur futuro, 
zpixspq, pMhazzxi. 
xaOxipec} Animadverten¬ 


dum xaflatpetv, purgare 
ap. Hipp. usurpari de omni 
purgatione tam auu quam 
xaTu, in genere de omni 
«cretione, dura nostris tem¬ 
poribus Cathartica quae 
vocantur medicamenta ea df- 
cuntur quae alvum tantum 
ducunt. Tpwarp;— utrrs 
Tpaupa ys-jiaexi est ple¬ 
onasmus qui redolere videtur 


108 


■jravta iracrav «/xspriv te xai vuxta, xxi x^iixMvog re 
xai Bipeog , f«Xp‘S ^uvaro; ^ ro irvsypx eXxsiv 
£i’s luuTov xai itocXiv psSdvxi' (Juvato; EUtai, «jt 
«vjivo; ToutEwv (jTEpyiQ^ Twv ^uyyEyovo'tc<)V ^uyysyovE 
^E tauta t« elprijjLivx' jiw; y«p oii ^\jyyiyovz ; irpw- 
tov ptEV ^lavEpo'; eativ 6 ScvBpoinog iv eooutw tau- 
ta itavta «ei , fia; «v Cp' «teita yiyovzv il «v 0 pw- 
trou tauta travta «f^outo;* iTiEita teSpajrtat ev «vSpoi- 
TTW tauta ita'vta Exovti , ozcxra lyia ys vuv ywpu' tE 

xat « 7 T 0 (jElXVUpH. 

11. Ot liyovrsi w; & sativ 6 «vBpunoi, 

nxaav «(xep»)v t« xal vuura] t£ quaedam omittuot. 
Gal. L. 2. de Elem. ndin) vfiepn xai vvixti, el pro 
vo; Ts xat Oipeo; idem L. VIU. de Plac. Hipp. ctPlat. 
Labet yst^uva xai Oipo;. Vulgata lectio aptior. 

xat TTaltv iteQtivat' Svvarbf Si earai] Varie haec 
distinguuntur. Imp. Samb, habet pnOcevat ei Suvxro; eaxat. 
Cod. Flor. peOisTxi el Svvaxht emai. Quaedam Exempl. xai 
Suvaxii eaxai eax av tivoj. Gal. ptedterxt ei Suvaxos earxi. 


antiqui simplicitatem sermo¬ 
nis. 

xai tauta Trotuaet aot 
jtivra] scii. aupMxa.ieoieiv 
refertur ad 7ra0»j, quae modo 
significavit, tftsstat, rell. 

£(7t av ttvo{] Ad ttvo; 
haec notat Galen : Pou^etai 


yap oi) ftovov otav atpatoj 
arepriBp to ?uov iXTroflvuoxety, 
a^Xa xai pXsy^atos, 5 ?av- 
Obi , rt ftikami 

yeyovs — -riQpanxxt] 
Haec verba retuli non ad prae¬ 
cedens subjectum avQpaitov , 
uti omnes fecerunt interpre- 


109 


que haec tibi facient omnia quavis die et nocte, 
tam hierae quam aestate, quamdiu homo spiritum 
ducere vicissimque reddere valebit; id autem facere 
poterit quoad aliquo eorum quae coaluerunt priva¬ 
tus fuerit; haec autem sunt ea quae diximus; quidni 
enim coaluissent? primum quidem manifestum est, 
hominem ista omnia semper in se continere, quoad 
vivit; deinde tum nascuntur ex homine haec omnia in 
se habente, tum increscunt in homine haec omnia in 
se habente, ea quae ego nunc assevero atque demonstro. 

11. Qui vero unum esse hominem asserunt, 

Aid. et alii hacc verba prorsus omittunt. 

TTw; yap] yap quidam omittunt. 

irpeoTov fXEV yavepoc EffTtv] Gal. ispCixpv ph yap. 
Nonnulli Codd. favipa; et favspiv , alii omittunt articulum o 
autc avSp, 

ox6(7(X syn) ys vuv fvpt] Gal. OTrooa yripi te. 

11. b avflpuTToj] Nonnulli articulum omittunt. 


tes, sed ad subjectum sequens 
oxiax Eyu ye x. t. X., scii, 
quatuor illos humores , nam 
postquam dixit in homine illa 
omnia inesse , supervacuum 
est animadvertere unde natus 
est homo. Vitiose ideo locum 
explicat H eurn,; «Itaque jam 


ut homo evasit habet haec 
quatuor; praeterea cum gigne¬ 
retur patre et matre, ex his or¬ 
tum atque incrementa ducit". 

11. vizepxa6,dptrs(TtJ 
vxtepxdBapaii est nimia 
atque immodica purgatio : 
Hipp, Aph. Y. 4. m imp- 



110 


Soxiomi (jLOi TauTjj rp yvtiiiJL^ x£)(_p^ijdai' opiovce^ tovi 
mvonai zi fxpn»xai xai (ii:oXl]jpi'JO'Ji iv Tpaiv unep~ 
xxOdpicai , zohi psv ipAovza.^ , toy; $i Ttvo; 

TOUTO IxauTov avTEUv ivopnaxv elvai -cov «v- 
Bpoimv , 0 T( xxSaipopiBVQV eiSov auxov amOxvovrx' xai 
oi xo aT|i4« fxvTSi etvat rov dv9pcomv, Ttj «iixsyj 
yvu^y? y^piovTai’ opeovrei dnoff^a^opevovs xou; «v0pw- 
TTOus xai xo aipa piov ix. rou aoi/aaxo;, xoiJxo vopi- 
^oufftv ervat xijv ipvyvv h xu «vSpwTXw' xai papn- 
piotai xoyxeotai Txams ypiovxai iv zotai Xoyotat. xai 
xot Txpcoxov psv iv rptjiv InepxaOdpaeaiv oWsii uw 


opeovxes roiis irtvovroc] Gal.L. VIII. de Plac. Hipp. 
ct Piat, hunc locum paullo aliter legit: opiivTst xoic 
vovxac avOpiivovf za fdppaxa «ToUufttvouj ev xijfft xaBiipas 7 i. 
Id. paullo ante pro xsxpUcOat habet ypncOai. Cod. Flor, 
etiam pro viripxaBdpasai legit xaBdpasat. 

xaOxipopevov lIJov auxi»] Cliart. xaO. auxov, eWov. 
rh aipa piov} Gal. xarappiov. 


xaBipaet <maapo{ ti Xvyphi 
intyiyvopsvoi, xaxov. Ne pu¬ 
tetis ap. veteres medicos more 
receptum fuisse nimiis purga¬ 
tionibus uti, vetant quae mo¬ 
nent auctores Lt. de Medie. 
Purg. dlayjpa ydp ^{ipsfopa 
yippaxov (xaBxpxtxov) Sivza 
«vBpurra , anoxxeivai , et de 


Affect.: oaa Se xxBaipei xiiw 
fxppixtiv ypXhv h yliypa., 
ev xoixoieiv oi xivSuvoi yi- 
yvovxat, xai at aixiai xoin 
depajreuovet' yu^dxxeuBat ouv 
Xpi xa pahaxa. Nimias 
purgationes quoque improbat 
Plut, de Tuenda Sanitate. 
cd. Xjl. II. p. 134. D. 




111 


hoc usi esse argumento mihi videatur: quum enim 
vidissent eorum qui medicamenta hausissent et 
nimiis purgationibus interiissent, alios bilem vo¬ 
muisse, alios pituitam, horum unumquodque ho¬ 
minem esse existimarunt, cujus purgatione eum 
intereuntem vidissent; et qui sanguinem esse ho¬ 
minem asserunt, eodem utuntur argumento; viden¬ 
tes hominibus qui jugulantur sanguinem e corpore 
fluentem, hunc putabant hominis esse animam; atque 
his testimoniis omnes utuntur in orationibus: at¬ 
tamen primum in nimiis purgationibus nullus un- 

T>1V ev T& avSpuffM x. r. X.] Gal. riv 

TU» avOpiiiTOiv , xat paptvpionjt toutoit: ypiivrat , omissa 
rdvTs;. 

xai TOi irpurov] Aid. xxi irparipov. Pro ouStif Chart. 
oiiJeis, Servinus. quem secutus est Mack. ou;^ cl(. Pro 
wu nonnulli ttou. Pro jiovo» Gal. [livxv. 


T))» yftv)^riv] Eos qui ani¬ 
mam in sanguine ioesse sta¬ 
tuebant , memorat A r i s t o t. 
de Anim, I. 2. 'Ets/joi Si 
aipx (ydffxouiit» elvac rr,» 
, xaOxusp KptTiaj, to 
altrOdivsaOai T«c oixeto- 

TctTO» vnQlxpL^ivovxe; , touto 


Se UTzapxeiv Sta riiv toO at- 
paroi yucri». Cf. S. Kars teu. 
Emped. p. 498. Uanc anti¬ 
quitus vulgatam fuisse sen¬ 
tentiam , probant Virgiliana 
illa in Aen. IV. 349. 

Purpuream vomit ille ani¬ 
mam ; et cum sanguine mixta 

Vina refert moriens. 


112 


dnBan ydkriv ii6vov McSapSeii’ aXX’ oxorccv ns mri 


tpxpiixxov 0 Tt xoWv dysi, Tcpwov ph/ ep- 

£t, eireira (fliypa’ emizx ini rfi xo^j5 ipiiowi 
XoX-flV figXaivay dvxyxx^opevoC TsXeuTwm; (Je xai 
aJpx ipiowi xaBxpov’ zi avzi $e Traff^ouffi xxi uno 
Twv yap^axMV Twv To (pXiyfix ayovTuV npuizov piv 
yxp (fkiypa ipiouaiv , mtra xo^«>' ^av9flv, ETTSira 
pikaivxv , zeXeuzwvzn; Sk atpx xx9xp6v , xxi iv tm- 
Se xno9vrimouaiv’ zo ydp fxppxxov, oxozxv i(7sl9p 

npmzov fikv epse*] Chart. jrpuTov tjjv ^oiriv. 

l>ru e [liet quidam Codd. ip.i<ssi. 

eneiza Se ettI rii Elem. legit: 

emna Se eizi toOtoij ^p^ouai [liXatvxv' zehuritvreg 


0 ii e e i j] Dorico et Aeolice 
dictum pro oiiJets; rarius 
ap. Uipp., saepius vero ap. 
Arist, ct Xenoph.. Quum 
autem plurimi habeant codd., 
nos etiam ou9ei; recepimus. 
Cf. Matth. S 137. 

bx6zavziintv~ipeet,— 
tneiza ipeouai x. t. X.] 
Sexcenties ap. veteres hanc 
constructionem offendes, qua, 
praecedente zii , in altero 
membro sequitur wrbum 
plurali numero Flat. Me- 


nex. p. 242. D. et ti; dpx 
riltfea^-hzei , £)( ev tm 

•Kpazipa jroXeptM tw npbi tou; 
Pxppipwi aXXot Ttve; eisv 
dfietvou; 'AByivaiav , ovx 
oX>j9u dpfto^nzoeev. De 
Sepi. I. p. 344. B. erret^iv 
Si zts npo! zotizitv noXtzciv 
XP^paai xat auTOUf dvSpa- 
noSiodpevo; (JouXu-rnrat , 
a»Tt TOUTCJV zuv attrxpwv ovo- 
fistTwv evSai[iove( xatpa* 
xdpioi xixUvzai. Cff. 
quae attulit St allb. ad Flat. 



113 


quam mortuus est sola purgatus bile; sed quum 
quis biberit medicamentum quod bilem ducat, pri¬ 
mum quidem bilem vomit, deinde vero pituitam; 
post vero vi coacti post bilem (flavam) vomunt 
bilem nigram; tandem vero etiam sanguinem purum 
vomunt; eadem patiuntur e medicamentis quae 
pituitam ducunt; primum enim pituitam vomunt, 
deinde bilem flavam, postea nigram, tandem vero 
sanguinem purum, atque in eo moriuntur. Medica- 

S’aTfia xcc9ap6v , ubi avayxa^oftsvot omittitur. Cod. Med. etiam 
pro xal aipa legit atfta. 

xal iv TU <?ej Gal. xal ev tu Ey’ u. 


Phileb. p, 48, B. 

fapiiaxov , 0 Tt j^oXjjv 

ayei, x. t. X.] Eadem me¬ 
dicamentorum purgantium di¬ 
visio in cholagoga atque phleg- 
magoga invenitur in libro 
qui etiam inter Hipp. exstat 
De Medie, purg. 

EftEOUfft 

vav avayxa^o/xEVot] In 
hypercatharsi enim ab uno 
pharmaco ita irritatur natura, 
ut reliqua continere nequeat. 
Beurn. avayx«$ofievot , 


h. e. violentius irritati, et 
quasi invita natura. 

al[ia epteovtTt xaSapov] 
Sanguinem arteriosum intelli- 
gasar^a xadapov, venosi vero 
sanguinis coagula nigra xoXjjv 
/ xEXaivKv ; haec enim saepius 
in Hippocr. scriptis ct.tp.x pi- 
lav vocatur, e. g. Aph, IV. 
21 . xiT:o)(uprtpoLT7. pWkavci , o- 
xoXov alpa pilav, dn’ auTO- 
paTou iovzit xal ?uv mpsm 
xal avEu mpezoxi, xaxtoTa. 
et Aph, 23. bxooowtv ex vou- 

15 


114 


ej TO ffw/jux j TT/KOTOV fikv «yei S av ainia xata yw- 
CTIV po^lffTa 9 TUy ev TW UM/MCTt iwoVTMV’ eTOlTflC 
(Ji xoi ToXXa £^»£4 T£ iMti TiaSxipsi' wamp t« <fv6- 
fjLEud TE xat (Jneipopeva. , oxdrav ei? Tijv yijv 17.6);, 
e7xet ExaaTOV xo zara: ^uctiv Imut» iveov iv zv y^' 
Ivi (Je xai d|u )Mw’ mxpov , xat yXiotu y.ai a7fjiu- 
pdv jMti TOVToroy. IIpwTov (iiv ouv Tr^Eraxov touteou 
E tXxUCTEV ets EtaUTO, 0 Tt «V ^ EUUTEW X«TO fUfflV 
fiakiaza, ^mizoc $e eXusi xai z’ac}lct' zomzov $i zt 
xai zd fdpixtxKoc TTOiEEt ev tu ffdpoczi’ oxoffcc dv 
j^oXw dyp , TrpwTov piev dxpyjzetjzccznv sxdSpps 


uanep za yuofieva] Gal. L.2. de Elcm. hunc locum 
aliter legit: uj yap zd ffjrstpo/ieva re xal fmpisva , hxozav 
£tf T>]v Tiuv ££(TsX0oi, IXxot IxaTTOv To xazo. yufftv luUToO 
ebv iv Tp yp. 

irpwzov jxev ouv] Gal. irpuzov pkv ouv xat tt^iotov 


eDtxvasv elj iuuTO , o zt av 

mptizav 0 ?£ 0 )V , u TTOuiuj^O- 
VtMV , u £X zpupdzMV , i aX- 
Xa; Xsnzuvopdvotzt, y^oXii fti- 
Wva bxoiov aifia ptXav CneX- 
6>i, zrt xjazepctip a;ro0vuffxou(«v. 
auTEM xaTOL pufftv] Ejus 
naturae conveniens, i. q. ol- 
xeiov. Eadem ratione ap, ve¬ 
teres saepius xaza vouv, xazoc 
•piipjriv , alia, loco adj. usur- 


? auTu xazi yutrtv pxXttrza. 

pantur. Piat. Tim. p. 17.C- 
xat pdXx ye vftiv pyiOeiax 
(noXiziia) Ttdai xxzd vouv. CIT, 
quae attulit Stallb. ad h. 1. 

za yuopEva T£ xai o^iret- 
pofieva] fvopeva, quae 
singulis annis sponte rena¬ 
scuntur, OTTEipo/ievajquae 
satione continua conservantur. 
Nos vocamus plantas annuas 



1J5 


mentum enim postquam in corpus intraverit, pri¬ 
mum quidem ducit quodcunque ipsi ex omnibus 
quae in corpore insunt maxime cognatum sit; deinde 
etiam reliqua secum trabit atque purgat, sicut 
plantae tam perennes quam quae quotannis serun¬ 
tur , simulae terram subierint, trahunt quaeque 
quod ipsi cognatum in terra inest; inest enim et 
acidum, et dulce, et amaimm, et salsum, aliud- 
que cujuscunque generis. Itaque primum illud 
praecipue quod ipsi maxime cognatum sit ad se allicit, 
deinde etiam reliqua attrahit; tale quid etiam medica- 


Gal. et Cod. Med. S-h rt. 

Chart. et Mack. oxo^a yap rhv 

omiserunt nonnulli, et ante 


Quaedam exempl. o 

TOIOUTOV Js Tl] 
oxoira av xo>»lvJ 
ayst, 

jrpwTOV fisv] [wi 
interpolavere art. vhv. 

atque perennes. Eadem fere 
ratione qua hoc loco auctor 
libri de Natura Pueri foetus 
generationem explicaturus , 
hanc cum plantarum e semi¬ 
nibus ortu comparat. In ge¬ 
nere animadvertendum anti¬ 
quos illos Hippocraticos e plan¬ 
tarum et animalium observa¬ 
tione suam de homine cogni¬ 


tionem augere conatos fuisse, 
atque e phaenomenis in illis, 
ut credebant, magis conspi¬ 
cuis , ex analogia ad obscu¬ 
riora humana concludisse. Cf. 
G. J. Loncq, 1. 1. p. 73. 

12. auferat Se x. r. 
A.] Eadem fere ratione de 
humoribus secundum anni 
tempestates disputat auctor 


116 


XO^.rlv, emim [Ji£[ii‘yy.£vriv‘ xai iraXtv t« tow 
^l£yy.aroi rfdp^Lxm irpwTov /xev dxprixicjmxov to 
(fkiyiia dcy£i, sTOtTa (Js ^£(iiy^vov' ymI zoimv dm- 
fffa^o[i£Vot(7i TrpwToy pisv to «Tpa pki 6£p[dmz6y 
z£ x«( ipvdpozazov' sTOtta (Je peet <fk£yp.ax(ii$£(JZ£- 
pov xai ;(oAw^OTT£pov. 


12 . Aulstat (?£ £V TW avSpcoTTW TO pi£V (fHypx 
'Xsip-wvoi’ TouTo yap tw 

xac Totfftv] Mack. et Chart. xai jrsiXtv roiaiv. 

12, ysiuuvo;] ToO addunt lUack. et Chart, Integrum 


Libri de Humoribus, qui in¬ 
ter Uippocraticos occurrit. 
TOUf piv ovv si^ivai 

h patv appaiv avdiouat , xai 
oia iv ExdirroKTi vovaripaTa 
TTOiiooai, xai oia ev exdcrru 

voumopau TzaBripaTa. - 

A^lo; yap (yypo;) h aXhp 
&PP — , otov TO Oepoj , yp- 
^OTToiov' qp , hatpov' xai 


Ta^Xa oij sxouna. ai psTajSo- 
^ai fiaXurra TtxTouori vouoTi- 
fiara, xai at piiytorai piliara' 
xai EV Tpaiv upptrtv at jxs- 
yctiat ftETai^ayai xai e» rot- 
(Ttv a7^otffi. — — ilffTTEp de 
ex Twv iipsoiv Tas vdcrous 
Effri Texp^paaSai , Effti ttote 
xai ex tmv voffuv udara , 
xai avipoui , xai dvudpto; 



117 


menta in corporefaciunt; quaecunque enim bilem edu¬ 
cunt, primum quidem meracissimam purgant bilem, 
post vero mixtam; atque rursus medicamenta pituitam 
ducentia primum quidem meracissimam pituitam 
educunt, postea etiam mixtam; et iu jugulatis pri¬ 
mum quidem effluit sanguis calidissimus et maxime 
ruber, mox vero magis pituitosus et biliosus effluit. 

Quomodo diversi humores variis anni tempesta~ 
i ibus sese habeant, exponitur. 

12. Augetur autem in homine pituita quidem 
hieme; haec enim ad hiemis naturam eorum quae 
hunc locum profert Galen. L, VIII de Plac. Hipp. et Piat. 


TTpoytyvuffxstv. — — Hv fisv 
eizi irXeov to ero; roiovro eri, 
oirjv xardaroeaiv eiroinirev , 
eiri , xat ri vouffn- 

fiotra TOtauTa' xat (taX- 
lov i<7)(yp6repoc , xai /xeytara 
vouaijfiara rxcavra' xai >jv 
paXiov iayyporepa , xat pie- 
ytara vouaiipaTa outw; eye- 
vero , xat xoivorara, xat ewt 


rhiarov ^povov. 

irph; TTavTa TauTa]Haec 
verba omnes interpretes vitiose 
interpretati sunt, praeter haec 
omnia , supra haec omnia, ni¬ 
hilominus ; irpo; enim ubi hac 
gaudet significatione dativum 
post se habet: cum vero n. L 
irpo; sequente accusativo inve¬ 
niatur, significationem tou 





118 


fiaXicm zm iv tw ad^zi evsovtmv’ t|/u;(poTaTOV 
yccp £(771. TfixpHipia ^£ 70UTl(av, ori ro [ih (fliypLX 
ipvxportxrov' el idiXetg ipciUaxi f}.iypixrog xai 
xxi aXpMrog f ro (pliypux, svpmsig ^vyporxrov iov' xeti 
701 yhffxporarov iari xxl /3i>j [nxkiara ary^xi pierd 
Xolhv plkaivav' oxoax Se jStp ayerxi depp^epx yt- 
yverai, «vxyxx^opieva. Im rvig /3iy]s* «XX’ opua; x«i 
Trpos 7ra'v7« rajra ij/u^porarov eov ro yXsypux fatverat 
Otto ttj; (pwiog 7)5? imro^' ori Se 6 xeipMV nlrtpoT 
70 (TcSpux (pkeypmog, yvoirig av roTgSe' oi avOpunot 
TTTvouot' 76 xxt «TO/xw7(7ov7ai * tpXeyfjMruSetTrarov roO 
yeipimog , xai ri olSvpMra Xeuxo'7a7« yt'yv£7«i pM- 


Touro yap X. t. X.] Aliter legit Gal. 1.1. touto yap 
Tw ysipiSivi nara, fvait [lihara Tuv h tm aanari heovruv, 
^jmXporarov iart. 

rsxpnpta Si rovreuv] Codd. quidam rsxpripiov Si 
TOUTsou ; legendum puto touteu. 

el eSaet;] Gal. el ei^ott. 

'oxoaa Si— uno tSs pivi] Proo'x6(ra Gal. legit offa, 
et pro epysrai quod plerique habeat Cqdd. id. habet oyerat, 
quam lectionem recepi. — Idem legisse videtur Corn, ver- 


propter habere debet; hoc au¬ 
tem vult auctor: pituitam fri¬ 
gidissimam esse non solum 
propter tuv ^aufftv, sed etiam 
npog ndvra Taura, propter 
haec omnia, scii. OTt oi av- 


Spanoi TTTuoufft x. r. X. 

TTTuoufft Te xal dnopua- 
ffovraO Saepissime haec 
duo verba junguntur. Xe- 
noph. Cyr. vm. 1. 14. 
*>? pnSi ffTuovTss , iu)Si 




119 


corpori insunt maxime accedit, nam frigidissima 
est: argumenta autem pituitam esse frigidissimam 
sunt haec; quodsi pituitam et bilem et sangui¬ 
nem tangere volueris, pituitam frigidissimam esse 
reperies : quamquam est maxime viscosa, et post 
atram bilem maxime vi trahitur: quaecuuque enim 
vi trahuntur calidiora hunt, vi coacta: attamen etiam 
propter haec omnia pituita suapte natm-a frigi¬ 
dissima esse videtur. Corpus hieme pituita repleri 
ex hisce noveris; homines enim hieme maxiuie pi¬ 
tuitosa exspuunt et emungunt, et tumores albi et 
reliqui morbi pituitosi maxime hac tempestate in¬ 


iens trahatur. 

a:rofiua<ro_vTat] Sic pleraq. legunt exempl.; nonnulla 
ex^uaaovrai. 

^IsyitaruSiararov] Imp. Samb. et Cod. Med. <fhy~ 
[taraSiarspov. 

xai Ta oi(?^ftaTa] Gal. suxi ra oi^npuxToe Xevxa yi~ 
yvovrat , alia exempl. stat Ta oiSriiuna. «iiTotj Xeuxi yiyvercu, 
Mack. legit zal vi oWsjftaTa aiixeoiai leuxoxaTX. Pro rau- 
T«v T>iv uptiv Gal. xard Tauniv tJjv upnv. 


ampaiTTopLevot yavepoi ecev 
(scii, nepaat). YIU. 8. 8. 
vepttpiov Hv auToX; [ivtc irru- 
eiv fiiirt d7ropiuTTe(r6at — vuv 
To pii Trrusiv ptiSi dmpux- 
uaSxt cTt Sixfism. 


xa oiSvpaxa >£uxo- 
xaxa] OiSripa ap. Hip- 
poc. et antiquos medicos o> 
mnem praeter naturam tumo¬ 
rem complectitur, sive cum 
dolore, sive absque dolore. 


120 


XiffTa TauT>5V riiv xai Ta)la. vouffwfxizTa flsy^a- 

Tw^sa. Tou (Je «po; to yXey^a EUTt [xev layypoTe- 
pov ev TW ffcoptTi, xai to aT|Ua au|£Tat' Tate yap (j/up^ea 
i^avki, VM z« S^ecrx imyiyvsza.i' toiJe alpa xata taOta 
«ulerai, uto' T£ tcov op(3pwv xai twv 6epp.-f)[xspi&v' xaxa 
yuCTtv yap auTErp TauTa Eati p-okiaza. ro'j ivixurou' vypov 
T£ yap £(7Ti xai Gepp.6'j' yvovr[<; S'’av zohSe’ ol av— 
Bpumi Tou vpoi xai tou 6£p£os p.<xkiazx vm te tcov 
Sv(jevzEpi(ov akicMVZou , xai ex tmv ptvEMV alpa pE? 
ahzioiai, xai SEpfioTaTOt' Etat xai ipvSpozazoi. Tou 
(?£ 0£'p£os TO TE alpa ((7;;^U£t ezi , xai w ^^oXyj asipszou 


£<Tz t piv i<7)(^vp6repov] Gal. eti psv top^upov zotf\iy- 
pa EffTtv. Alia cxenipl. habent to fkiyptx en p.ivei h^ypov 
ev TM o-wpart. 

TO (Je aipa x. T. i.] Gal. to iJ’ atpa av^szat vm ze 
Tciv ou.Bpav , xai u7rb Twv Beppriueptiiv. Mack. habet Oep- 


piipEpeuv. 

ex Tuv ptveav alpa] 
Mack. xai ex twv ptveov to 

Galenus vero diversas oiSri- 
paTMv species jam magis dis¬ 
tinguit Comm. ad Aph. IV. 34. 
woauTooj (ivopa?ov ot Tra^aioi 

oyxov. topev Je OTt Tpimi 
zt( eazlv i Stafopa twv oy- 


Gal. et Cod. Flor, xa oupLaxx. 
aipa piet aiirioun. Pro epu- 

xwv. xTot yap per’ oSiiwii 
eidi , xai xxXoiiaiv aiixoii; o£ 
vewTepoi fleypovas' v 
pi( inivit; xai dxliipoi, xa- 
^ouot Se xai toutou; tsxip- 
povg' )j oJuvx;, xai 

paXaxot , Trpooayopeuovat d‘( 



121 


gravescant; vere autem pituita quidem adhuc in 
corpore dominatur, sed sanguis augescit; nam et 
frigora remittunt et imbres succedunt; atque tunc 
sangnis augetur , tum ex imbribus, tum ex calore 
diurno: nam haec anni tempestas ipsi maxime 
conveniens est; humidus enim est et calidus , 
quod hinc discas : homines vere et aestate maxime 
djsenteriis laborant atque e naribus sanguis pro¬ 
fluit, suntque calidissimi et maxime rubicundi. 
Aestate vero sanguis adhuc viget et bilis in cor-», 
pore augetur, et in autumnum usque protenditur. 

Oporarot Gal. habet ipvdpot. 

Tou 6spe9{] Aiii Qipovf^ Pro itr^lvsi Mss. Eegg. 
Vindd. hahent ht desideratur in Cod. Med. 

detpiTixt] aipsxcu legit Gal., ut et Erotian., qui iizaL- 
pgrat, attoUiUtr exponit ex hoc loco. 

EvavTtov -/ap «utcou] Pro xiireoo quidam habent av- 
TOU , et pro T>iv flsptov Gal. legit to Sipo; et Cod. Med. 
fi Ospivii. 


xal TOUTOu; iSiuiolSrtp.ara. 

Twv Oepuitfttpia»} fia- 
ro hoc vocabulum ap. vete¬ 
res occurrit. Invenitur ta¬ 
men ap. Theoph. ra yap 
(V T«t{ Bipptripeptaii OTsapiv- 
ra , Sarrov Exxav^ec xai 


ixanappMzoorat, etap. Ari st» 
rd Si Tov ^ipouj jtoi iv Tatf 
Qspp.rip,epi(iu; )(sipi(na, 

UTTO Twv Svaevzipiiiv 
a>£o-xovTat] De dysente¬ 
riis variis locis mentio fit in 
scriptis Hipp. De Affect. p. 

16 


122 


h TM ffMfwcTt, yMi Tta^TEivei k To ySivonupov’ h 
9e Tw (pBivondpa to [xsv alpLOL okiyov yiyvsxan' eWv- 
Ttov yap auteou to (p6iv6i:apov rp ^vasi huv’ ii Se 
T/jv depiyjv yjxrix,Ei to doopta , xaj to yStvonM- 
pov’ yvoirii Sav zoTa^s’ oi «vSpwTTOt aumpMtoi Tau- 
-nji/ -riiv oipjgv yokiiv ipiovat , xat ei/ Tijot ipappLCi- 
xoTToaiwt ;(oX&)^£ffT£pa xaSaipovTat' $yjlov (Je xai to^i 
mpsxohi xai nhi j^pcoptaot twv «vSpwTTMV’ to (?£ 
(fkiypA tSs Beptni aaBsvhzepov iativ «iiTo imroO' 
ivamin yxp avziou iaxl Tp ywst w Mpyj' ^yjp»? xtydp 
i<m xcci Beppyj, To alpux tou fBmncopov eldy^ia- 
Tov ylyvtxcu ev tm «vBptimcp' ^yjpov t£ y«p 'eoti to 
yStVOTMpov xai avSpuTToV ri Sk 

[iskaivci yolh tou fSivoTicopou Tr^EiOTH] t£ xat iax^poxarri 
hxlv. 'Oxoxav (?£ 6 x^‘F“'' JtataXaM^avp, 57 t£ xoW 

XoXfixyeoTspa] Gal. jjoXwJsaraTa. Ante -rotot jrwpg- 
xoiai praep. ev addidit Cod. Aled. 

TO Je jiXiyfta x. t. X.] Gal, tou dipsot, «otosoraTOv. 
Cod. Med. yXgyfiaTa tou Sspgof. 

5»piQ t£ yap gffTt] Gal. fjipii Te ouoa. 

79. 2. Ed. Aid. Svazvztpin xaupevov. 
orav £X?> 0^“’'” xari xxl n “*‘psTat] 

Traffav T>iv xotXwv , xat orpo- aeiperat minus accurate 

f 05. xal Siax^phi x«Wv Te explicat F 0 e s. attollitur , 

xat fXeypa xal «ipux (rvyxe- evehitur, erigitur, Oee. nipp. 




123 


Autumno vero sanguis quidem modicus 6t; ipsius 
enim naturae oppositus autumnus est; bilis vero 
aestate et autumno tenet corpus, quod ex his 
noveris; homines enim hac tempestate sponte bi¬ 
lem vomunt, et medicamentorum potionibus bi¬ 
liosis magis purgantur; patet id quoque e febribus 
atque hominum coloribus; at pituita ipsa aestate 
longe imbeclllima est; adversatur enim ei haec 
tempestas, siquidem sicca est et calida. Mini¬ 
mus vero ht autumno sanguis in homine; siccus 
enim est autumnus hominesque jam refrigerare in¬ 
cipit ; atra vero bilis autumno et plurima et va¬ 
lidissima est. Hieme vero ingruente bilis frige¬ 
facta minuitur, et pituita rursus augetur tam 
propter imbrium copiam, quam propter noctium 

ytyvsrat] Gal. sAa/. Vto^ripov 

re yap Cod. Med. habet ^npizepov re ydp. 

TrXttffT» re xat] Aid. re lehiarr) xai. 
ri re Serv, « ye 


s. V. deipsiv. Galen. expli- 29. Epid. VI; saepe etiam 
cat aulsrai, quod malim. invenitur Ssptvig et 6s/s>)tn. 

rrttdepivisi scii, upnc, «uvb ecjutou] Piat, 
sic saepe in Hippocraticis Ii— Repi. IV. p. 421. D. tt^outu- 
bris occurrit, uti Aph, VIII. «pyos xat apte- 



124 


ipv^oi^wi okiyri ylyvetat, xeei xo yXsyjua au^eT«t xtaktv^ dm 
te T(3 v {/etMV ToO ■nhnBsoi mi vm rov firjxso; twv vvxxm. 

13. E)(st /xev 0 'jv xaOra xtdvxx aki xo au>im 
Toy «vBpiixtov, vTto 3‘e tij; TrcpttffTa/xevrjs aprii Tioxk 
fih TrXetM ytyvexat a^wv avxd ia-jxiav, iroxk Se e- 
, «toffra mxd [xipo^ xe mi xaxd (pvaiv. 'Oaitep 
ydp 6 ivMiixog pxXexsi [xev itx; ndvxuv mi twv 
OeppL&v mi xm ^vypav xai xwv ^rip&v mi xwv iiypm' 
ov ydp dv pLsivsie xovxim oiSsv ovSiva xpovov dvev 
mvxuv xwv eveovxwv iv xwSe tw xdffftM, «XX’ et 


15. aUi} Gal. comm. ad h. 1. et Cod. Basii, atdia , 
perpetua. Gal. vero 1. VIII. de Plac. Hipp. et Piat, legit 
atel, 

xarat pip6f xs xal] Hanc lectionem e Gal. recepi.Ple- 


X»i{ ysviiffETai ftSXkov aiiTof 
lauTou. Cf. Matth. 432., 
tum infra g 13, oywv aura 

EUUTEIMV. 

xaTaXaftpdvx] scii, to 
ET o; sive tov oupavov. Sic 
saepius verbum xaraXapt/Sd- 
VEtv elliptice ponitur. Ilpog 
xiv xatala^ovaacv , scii, aii- 
Tou{ , aCp/fopriv. Herod. IV. 
161. a. 

13. uiro Ss rrif Itepi- 


iiTxapivT)'! &prti] Galen 
explicat xaxi rie xuv upiiv 
{tera^oXa^, 

TrXefu —(Tfuv auTa'EUjU- 

TEuv] Vidd. quae de his 
S superiori annotavimus. 

Exairra xaxi fiipos xe 
xat xard ftxrtv] Ad haec 
annotat Galen, evtot piv 
?xouiTav To xata piipdiini 
Twv ToO (riipaxo; tipriaOat 
popiav' Sviot Se TO hoaixiov 




125 


longitodinem. 


13. Haec enim omnia semper habet corpos hu¬ 
manam ; pro tempestatum vero mutatione tum 
augescunt, tum minuuntur singula, secundum suam 
vicem atque naturam. Ut enim universus annus 
omnium et calidorum et frigidorum, et siccorum 
et humidorum est particeps: neque enim eorum 
quidquam ullum tempus absque reliquis omnibus 
quae in hoc mundo sunt consistere queat, sed 


rique re omittunt. 

uairep yap] Gal,, Serv., et Cod. Med. d>; ydp. 
jr«5 TravTtav] Gal. ira<T{ TravTuv. 

pisivete] Aid, pthsiev. Cod. Flor, [ihouv rourea ou^sv. 


TM xccra fuffcv , tv b Xoyof 
J TOIOUTOS. Tous stpnphoug 
TSTTapac ^xiputiii p.sv aet 
To (7M(ia ToO dvdpuKou, irhi- 
ouf Js xat E^aTTOus xard re 
ra pipn toO EviauroO , xccl 
xttra Tyjv ipiaiv, — ro ydp 
rSiv yyp.m {inaX^idr- 
rerctt xard re rdi &pa; xard 
yxiaiv (Jtoixoupvou tou eviou- 
Tou , xal xari ra pipn tou 
oXou EveauToS’ xav pri xard 


fjaiv Seotxnrai , Siayopd xa¬ 
rd rhv Tzoaomra yiyverai 
Twv ^vpuiv. ey^capii Se xal 
xaTa Tuv upcov dxouaat rd 
pipv- Mallem xard pipoi 
re xal xard yiiaiv expli¬ 
care secundum certas vices a 
natura constitutas; i. q, ev 
pipei ap. Emped. vs, 116. 
ev Se pepei xpariovtn , srepi- 
irXofxE'votQ xuxXoto. Cf. S. 
Karsl. ad h. 1. 



126 


ev Tt hikl^oi jrawT av oKfOLVusBdrj' im yxp Tiis «ure»]; 
«i/ayxws 7r«'vTa ^uveanixe te jmci rpifsxxt utt’ «AXji- 
Amw' outw ^e xat E£ Tt £)t Tou «vOpuinou hilimi tou- 
TEOjy TMv ^uyyEyovoTUV, oiix ocv SCvano ?>jv 6 avdpu- 
TTOS. tcrx^S' £1' TW iviauTM tote pev 6 
pUxXlffTXf TOTE (Je TO BXp, TOTE TO SIpO?, TOTE ^£ 
To y9ivo'7rMpoy‘ outcj ^e zai’ ev tw avSpwjrco tote pdv 
TO fXlypta t(T;(UEi, tote (Je to «F/xa, tote ^e w 
T rptioTov fXEV « ^xv9>7, OTEtTa (Je )9 piXaivx xxleopivri. 
Mxpzuptov Sk ffxfiffraroV et iSeXag tw «ute'» ivdpdnta 
Sovvai TO fltuTO (pccppaxov TETpaKi; tou iviavxov , e/xeV 
Tat' (jot TOU fXEV xeipmog fleypaza^icjmtx , tou ^e 
wpos vypomTX, tou (Je fiepEo; , tou (Je 

yStUOTtCdpOU pi£X«VT«Ta. 

a>V ei ev Tt exXiTrot] Gal. ri ye cxhinoi, Cod. Med. 
et Tt ex^etTTet.] 

Cur' aXXiQ>6)v] Hanc lectionem ex Corn. recepi. Plerique 
etJT dXXnXuv. 

TOTe ftev X. T. X.] Chart. et Imp. Samb. rrore. Cod. 

ou yap av (tetvete— pedocles: 
ctvevi irdvTav tmv eveov- Eat jrpoj Tototv ap out eirt- 
Tiav] Eadem fere cecinit Em- yiynxau out’ ctwoXnyet* 


127 


si unum defecerit cuncta pereant; nam eadem 
necessitatis vi omnia et continentur et a se invi¬ 
cem aluntur: ita etiam si quid ex his quae in 
homine coaluerunt, defecerit, hic {utique vivere 
nequeat. Valet autem in anno modo hiems maxi¬ 
me, modo ver, modo aestas, modo autumnus; sic 
etiam in homine modo quidem pituita viget, 
modo sanguis, modo hilis, primum quidem flava, 
dein quae nigra dicitur; cujus rei evidentissimum 
testimonium hoc est: si eidem homini idem 
medicamentum quater anno praebeas, hieme qui¬ 
dem maxime pituitosa tibi evomit, vere humida, 
aestate biliosa, autumno nigra. 


Med. omittit 

xa\eo[iivri'\ Hauc vocem nonnulli omittunt. 
ffayeorTaTOv] ab aliis omittitur; alii contra aa/fiarepov. 
fy.synonaSiarcnx , x. t. X.] Imp. Samb. et Ms. Reg. 
Vind. comparat, loco superi, usi sunt. 

'Eit8 7 ap EfSsipovToJtafwrsps;, «vayxflf x. t, X.] Cf. de 
ouxeV av5ffav.vs.ll8ctll9. ovdyxjj quae annotavi p.82, at- 
ctjrb yap xrt( avvhf queS.Karsten,Eniped.p.361. 



128 


14. C)<p£{Xu OVV , TOUTEMV BXOVTUV , 6x0(7« 
(xlv TMV voycn 7 fx«-cdv tou y^eiiiwyoi , Bepso; A>!- 

y£tv, 6x00« Sk Oipsoi «’J|£T«t, A>j'yetv , 

oxoffa pii} avTeCfiv iv 7rEpt6(?w nptspsMV <x%oiKkdcaa£,mi' 
TTiv $k TiEpioSov auSiq ypaffw nv Twy iip.spimv' bvma 
di «pos yiyvEXOLi vouayipjxzx TtpotjdixsuSxi ypi] (p9i- 
voTTwpou Tf/V «TToAXai^iv Edeadxi amiav’ 6x6<j« f9t~ 
voTTtapiva vowr/p-axa, xovxiaiv tou ^pog «vdyKvi rr}v 
dndXka^tv yiyvsi79at' 5 xi ddv x«i wpag raurag uTOp- 
jSoXXvi voxidripM, eidevxi y^prt «g iviuvdiov mxo ho- 
(j.evov. Kat Tov t/jrpov ouTta xp« hx(xa9xi Trpog t« 

14. ofsi^si ouv] Sic legit Aid.; Gal. fst^t youv. God. 
Med. etiam youv. Focsius legit oyetl)). 

mJs] Chart. et Mack. ouroif. Pro oxoira Cod. Med. oira. 
Xigyetv] Nonnulla excmpl. yfitvetv. 
bxoira fii] Imp. Samb. bxova nh. rav tifiepiav 
omisso T>]v scripsit Cod. Med. 

14. oyetXst] Galen. expli- lectiobj>eiXnoptime^defendipo- 
calirpoffnxst, idemque animad- test; dicitur pro oyEAnirtt.ut in 
vertit fEilti eandem habe- Emped.rel. vs, 101 fxa5>! pro 
resigniCcationem, quod tamen nidrtai;'piiOri yip toi ypsvas 
nullibi inveni. CaelerumFoesii «ufst. Cff. quae annotavit. S. 





129 


CCaput vr. 

Quae sit anni tempestatum in morbos actio et 
quid medico faciendum sit, exponitur. 

14. C^uum igitur haec ita se habeant, qui¬ 
cunque morbi hieme augescunt, eos aestate desi¬ 
nere necesse est, et qui aestate increscunt, eos 
hieme cessare, quatenus non certo dierum circuitu 
solvantur; dierum autem circuitus quis sit alio loco 
sum expliciturus; quicunque autem morbi vere oriun¬ 
tur , eorum futurum, decessum autumno exspectare 
oportet; quot vero autumnales sunt morbi, eorum 
decessum vere fieri necesse est. At qui morbus eas 
anni tempestates superaverit, hunc annuum fore 
sciendum est. Atque ita medicum adversus morbos 

T»iv a7ra^Xa?iv eiretrOat auT;s(uv] Cum Mack. etChart. 
hanc recepi lectionem. Pro nonnulli anxkXxyiiv, 

Alii totam periodum paullo invertunt: f8ivoni>pa Tn» 

«■saXXayhv. oau Si. 

£>{ ivtaiaiov] u; omisit Cbart. 


Karst. ad. h. 1. p. 197. 

T.iv Se TzepioSov xuOi: 
fpaca] mpioSo; tuv iipiepiav 
est dierum spatium quo morbi 
quidam crisi solvuntur , quod 


inprimis observarunt antiqui 
medici. Hanc mpioSov tuv 
ripspioiv postea se expliciturum 
esse promittit auctor; quum 
vero multis locis in Hippocra- 

17 


130 


voua)^lJMza , ws exaffTou toutemv layiovzoi iv tu adi)- 
[Jtccrtf xccrx t«v &py]V Tyjv Iuutu xata yuffiv oucrav 
fioXiffta. 

tffrairSat irpof ri vovavitara] Cod/Bas/tffr. ri 
voutni^aTa. Imp. Samb. l^dSat irpb; tix voiiir. Aid, 


ticis libris hujus mentio fiat, 
e. g. Libro de Sumor. , de 
Morb. rV. et passim in 
Aphor., quem locum spectat 
noster decernere non ausim. 
iaraaOcii Tzpot Tot vou- 


anp-ava] Morbis resistere, 
obsistere. Sic legendum esse 
probant praecedentia; quum 
enim contraria morbis medi¬ 
cantur, medicum oportet ut 
morbum sanet taraoBai npof 


instare oportet, prout horum unusquisque in 
corpore praevaleat, secundum tempestatem quae 
ipsi natura conveniens sit. 


Toc voarinara. E Corn. recepimus tirvaaOai npot ta, 
vouffufi. , instare adversus morbos. 


To vovnpa, quasi evavrtovaBat 
TU voutrqpiTe. Idem medicis 
praecipitur in iis quae huic 
libro in nonnullis editionibus 
adduntur, nos vero ut spu¬ 
ria rejecimus: ro Ss av[a:av 


yvuvat Sei Tov luTpov sv'av- 
Ttov lavaaOai rotat xa- 
Beavoxoat xal vovaripaai , 
X. T. X, Thuc. IV. S6. ta- 
raaBai irpo; rivos yvi)(uiv. 


THESES, 


Baconis Verulamii effatum: „Non est fin¬ 
gendum aut excogitandum, sed inveniendum 
quid natura faciat aut ferat" Hippocratis re¬ 
rum naturae indagandae rationem refert. 

II. 


Recte vidit Hippocrates hoc medicis munus com¬ 
mendans ; ,, oLvaq-tmoM elvai mvri Irizpw nepl 
y u ff 10 s eidevai, xat ncevu anovScxaai ws ehemi , 
eiTtep t: piXkei tmv dedvTuv Troirjtrstv, o ti' icriv 
avOpanog Trpd? t« iaBio peva xa i n iv 6- 
fievoLf xai o Tt dy’ exdffTou exaiTTCo avp- 
^ncszai. (Hipp. de Veter. Medie, C. XI. 1. 
p. 31. Ed. Mack.) 


m. 


Hippocratis npama non unius loci vel temporis, 
verum omnium temporum et locorum est. 



133 


IV. 

Non assentiendum iis qui statuunt Hippocra- 
ticos corpora humana non dissecuisse. 


Quod in morbis dijudicandis Hippocrates ad hu¬ 
mores tantum attendit, ex anatomiae infantia ex¬ 
plicandum videtur. 


Quum jusjurandum quod Hippocraticum dicitur 
ipsam Hippocratis referat rationem, hunc ejus 
auctorem esse statuo, neque audiendos esse arbitror 
qui hac de re duhitent. 


VII. 

In Hippocrate atque Socrate idem fuit inanis 
sophistarum jactantiae odium. 

VIII. 

Vere Erud. E. Littre (Introd. ad Oeuvres 
completes d’Hippocrate, p. 161. Ed. Bruxell.): 
,, Voir les ehoses d^ensemble est le propre de 
Fantique medecine; c'est ce qui en /ait lecarac- 
tere distincti/, et ce qui lui donne sa grandeur, 
quand Vensemhle quelle a saisi est veritable; 
voir les ehoses en detail, et remonter par cette 


134 


voie aux generalitesy est le propre de la me- 
decine moderne'' 


IX. 

Ita Empedoclis atcpie posteriorum quatuor ele¬ 
menta intelligenda esse censeo, ut terram, aquam 
et aerem materiem solidam, fluidam et aeream, 
ignem vero vim quae omnibus inest, intelligamus. 

X. 

Uti Empedoclis quatuor elementa physices, sic 
Hippocratis quatuor humores physiologiae progres¬ 
sibus obstiterunt. 


XI. 


Vere animadvertit Cl. Pruys van der Hoe- 
ven {HisUMed. p. 35); ,,Ui a mundi genera¬ 
tione veterum physica, ita pariter a corporis 
generatione veterum physiologia orta est." 


Heracliteum illud: „ itdvm y[(i>psi xai ou^ev ^ivs” 
pulcre naturae vim exprimit. 


Nimis Leucippo tribuit Gallorum cbemicus 
Dumas {Lecons sur la philosophie chimique, 
VI) quum de hujus atomis loquens , dicit: „C'est 


135 


en quelque sorte une prevision de risom4rie det 
ckimisles modemes, quis’est offerte d Leucippe’’ 


Nostrae aetatis chemia probat verum esse quod ia 
indaganda rerum natura pi’aecipit Plato {Phaedr. 
p. 270. D.): „ IIpuTov p$v, airXoyv rt iroXuet^es 
euTiv ou Ttept |3ouX>j(TOf;^0a elvxi abni ztyyot.o\ xat 
«XXov Svvatol noisTv, emim Se, ixv yhi diiXovv > 7 , 
CKomtv zriv ^vvxfitv avzoiJ, TtVa Trpos zi' ■nifvx.ev stg 
To §pav eyov ri Ttva elg z6 ‘nxSeiv luro toii’ idv de 
TrXeiM £td>] ex?> TailTa api6pi>)crapevo;, oTrep ey’ evos, 
TouT iSeiv if hccaxou, tm zi ixoieiv avzo nifuxev h 
Tw T£ ixaSeTv vno tou.”, 

XV. 

Verum est Ciceronis illud: „ Homines nulla 
re propius ad Deos accedunt, quam salutem 
hominibus dando.” 


xvr. 

Recte Heynius (Praef. ad Memoires de tln- 
stitut national de France, Vol. II.); „ La criti~ 
que et Vinterpretation ne sont, d proprement 
parier, rien de plus qu’un moyen dobtenir la 
correction et le vrai sens dun texte. La cri- 
tique s’arrite du moment que ce but a ete at- 
teint. Mais former Vesprit et le gout d Vaide 
des anciens , en tirer, pour son profit, des con- 


13fi 


naissances precieuses, et faire servir avec un 
juste sentiment de Papplicatiori , ces connais- 
sances d Vutilite du temps prhent, ce sont Id 
des moti/s et un attrait imperissahle qui tou- 
jours nous exciteront d P4tude de Pantiquite” 

XVII. 

Vere de historiae utilitate judicat Polybius, 
{Histor. I. 1.) scribens: ,, sTotfiOTepav eivai 

xoii dvdpwmig T>jj xu>v ‘Kpoyeyevrjp.imv 

i:pd^sa>v 

XVIII. 

Haud magna bdes tribuenda videtur traditioni 
de legibus XII Tabularum e Graecia petitis.
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Commentatio philosophico-literaria in Librum qui inter hippocraticos exstat ΠΕΡΙ ΦΥΣΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ quam...pro gradu Doctoratus...submittit Aemilius Janus Guilielmus von Baumhauer"

See other formats
